توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣١٥ - موارد ديگر وقوع قصر
همانطورى كه قصر بين مبتداء و خبر بتقريرى كه گذشت واقع مىشود، بين فعل و فاعل نيز حاصل مىگردد مانند:
ما قام الا زيد و نيز غير فعل و فاعل.
پس در استثناء بمنظور افاده قصر، مقصور عليه را همراه ادات استثناء بايد مؤخر آورد و بندرت اتفاق مىافتد كه مقصور عليه و ادات با حالتى كه دارند (يعنى ادات قبل از مقصور عليه آمده باشد) مقدم ذكر شوند مانند: ما ضرب الا عمرا زيد و ما ضرب الا زيد عمرا چه آنكه تقديم در چنين مواردى مستلزم قصر صفت بر موصوف قبل از اتمام آن مىباشد.
شارح گويد:
مقصود اينست كه وقوع حصر منحصر بين مبتداء و خبر نيست بلكه بين فعل و فاعل نيز حاصل مىگردد مانند ما قام الّا زيد، شاهد در وقوع قصر است بين فعل يعنى [قام] و فاعل كه [زيد] باشد.
و نيز بين غير ايندو همچون فاعل و مفعول مانند: ما ضرب زيد الّا عمرا و ما ضرب عمرا الّا زيد كه در مثال اول حصر مفعول براى فاعل بوده به اين معنا كه زيد غير از عمر ديگرى را نزده و در مثال دومى حصر فاعل است براى مفعول يعنى عمرو را غير از زيد ديگرى نزده است.
و همچنين بين دو مفعول مثل: ما اعطيت زيدا الّا درهما، و ما اعطيت درهما الّا زيد.
كه در مثال اول حصر مفعول دوم براى مفعول اول بوده يعنى غير از درهم به زيد چيز ديگرى اعطاء نكردم و در مثال دوم حصر مفعول اوّل براى مفعول دوم مىباشد يعنى درهم را بغير زيد بكس ديگر ندادم و بهمين قياس در ساير متعلقات فعل حصر و قصر واقع مىشود لذا در