توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١١ - نكاتى كه مجوز عدول از مستقبل به غير آن مىباشند و تفصيل آنها
را بنحوى شنواند و تبليغ كرد كه موجب برانگيختن غضب و عصبيّت ايشان نشد و آن به اينطور بود كه ايشان را نسبت به باطل نداد و صريحا اعلام ننمود كه چرا شرك مىورزيد و آن كس كه خالق شما است پرستش نمىكنيد بلكه اين معنا را بخود نسبت داد و اين نحو از تعبير بر قبول حق بسيار كمك نمود و اثرى بسزا گذارد.
البته كلمه [و يعين] در عبارت مصنف معطوف است بر [يزيد] ولى اين عبارت در كلام سكاكى نمىباشد و بهرتقدير وجه مزبور بر قبول و پذيرفتن حق كمك بوده و در اينباره نقش مؤثرى دارد چه آنكه اين نحو از تعبير جهت نصيحت نمودن بهترين راه و دخيلترين طرق براى هدايت و ارشاد مىباشد زيرا بدين وسيله متكلم اظهار و اعلان نموده كه براى مخاطبين نمىپسندد آنچه را كه براى خود نمىپسندد و آنچه براى خويش اراده كرده براى ايشان نيز قصد نموده است.
شرح فارسى:
توضيح
قوله: قوله تعالى و مالى لا اعبد الذى فطرنى : سوره يس آيه ٢٢
قوله: على ما هو الموافق للسياق: مقصود سياق آيه ميباشد.
قوله: و وجه حسنه: تقدير كلام چنين مىباشد: و التعريض حسن و وجه حسنه فى هذه الآية كذا و كذا.
قوله: هو المفعول الثانى للاسماع: و مفعول اولش [المخاطبين] مىباشد.
قوله: و ليس هذا فى كلام السكاكى: مشاراليه [هذا] عبارت [و يعين على قبوله] مىباشد.