توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٤ - فرق ان و اذا و وجه اشتراكشان

ان در كلام ديگرى بوده و حقتعالى در مقام حكايت از او مى‌باشد.

قوله: بخلاف لو: چه آنكه لو در شرطى كه زمانش ماضى است استعمال مى‌شود.

قوله: و اما عدم الجزم بلا وقوع الشرط: اين عبارت جواب است از سئوال مقدّر و شرح آن چنين است:

سؤال‌

كلمه [ان‌] همانطورى كه براى عدم جزم به وقوع شرط بوده عينا براى عدم جزم بلا وقوع آن نيز مى‌باشد چنانچه [اذا] همانطوريكه براى جزم به وقوع شرط بوده عينا در مورد عدم جزم بلا وقوع نيز استعمال ميگردد پس عدم جزم بلا وقوع مشترك بين ايندو مى‌باشد و بر مصنف لازم بود متعرض اين نكته مى‌گرديد.

جواب‌

مصنف در مقام بيان فرق بين ايندو بوده و نظرى نسبت بامور مشترك بين آندو ندارد پس در ترك تعرض آن اشكالى بوى متوجه نمى‌باشد.

قوله: فاذا جائتهم الحسنه‌ الاية: آيه (١٣١) از سوره اعراف.

قوله: كالخصب و الرخاء: كلمه (خصب) بكسر خاء به سالى كه بارنده‌گى در آن زياد باشد گفته مى‌شود و لازمه آن در فراخ بودن مردم است لذا عطف [رخاء] به خصب از باب عطف لازم به ملزوم مى‌باشد.

قوله: جدب و بلاء: كلمه [جدب‌] به فتح جيم و سكون دال سالى را كه خشك و بى‌باران باشد گويند و لازمه آن حدوث بلاء و رنج بر مردم است لذا عطف [بلاء] بر [جدب‌] از باب عطف لازم بر ملزوم مى‌باشد.