توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٢ - فرق ان و اذا و وجه اشتراكشان

كنند و در مقابل چون اصل اذا آن است كه در مورد جزم و يقين بوقوع استعمال گردد حكمى را كه با آن استعمال مى‌نمايند غالبا با لفظ ماضى مى‌آورند زيرا ماضى دلالت بر وقوع قطعى فعل مى‌كند.

البتع معلوم باشد كه تعبير به لفظ ماضى صرفا در عالم لفظ است و آن هم بخاطر دلالت بر قطعى الوقوع بودن مى‌باشد ولى بحسب معنا و واقع معناى فعل مستقبل مى‌باشد.

مثال‌

مثال آنچه گفتيم آيه شريفه: فاذا جائتهم الخ‌ مى‌باشد.

ضمير منصوبى جمع در [جائتهم‌] به قوم موسى راجع بوده و مراد از [الحسنه‌] امر مطلوب و پسنديده همچون سال پرباران و فراوانى نعمت مى‌باشد و مقصود از جمله (قالوا: لنا هذه) اينست كه:

اين حسنه اختصاص به ما داشته و ما مستحق آن مى‌باشيم.

و منظور از [سيّئه‌] امر مكروه و ناپسند همچون سال خشكى و بلاء و مصيبت مى‌باشد.

و كلمه [يطّيّروا] يعنى فال بد مى‌زدند.

و منظور از [من معه‌] مؤمنينى است كه با حضرت موسى على نبيّنا و آله عليهم و عليه السلام مى‌باشد.

يعنى: زمانى كه بقوم موسى امر پسنديده و حسنه‌اى متوجه شد مى گفتند اين امر بما اختصاص داشته و ما استحقاق آن را داريم و در مقابل وقتى امر ناپسند و زشتى به ايشان مى‌رسيد آن را بفال بد گرفته و مستند مى‌دانستند به حضرت موسى و مؤمنينى كه با ايشان بودند.

شاهد در [اذا جائتهم‌] و [ان تصبهم‌] مى‌باشد كه فعل با [اذا] به‌