توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠٠ - اختلاف طرق قصر با هم
ما هو الا زيد و اين در وقتى است كه مخاطب معتقد است شبح مزبور غير زيد مىباشد و در اين اعتقادش اصرار داشته و پاى مىفشرد.
شارح گويد:
ضمير در [مجامعته] به نفى بلاء عاطفه راجعست و مقصود از [الثالث] حصر بواسطه [انّما] مىباشد و حاصل آنكه:
سكاكى مىگويد: شرط اجتماع نفى بلاء عاطفه با انما آن است كه وصف مختص به موصوف نباشد تا از اجتماع اين دو فائده حاصل گردد مانند فرموده حقتعالى: انما يستجيب الذين يسمعون چه آنكه ممتنع است گفته شود انما يستجيب الذين يسمعون الا الذين زيرا استجابت صورت نمىگيرد مگر از كسى كه مىشنود بخلاف مثال: انما يقوم زيد لا عمرو بخاطر آنكه قيام از اوصافى نيست كه اختصاص به زيد داشته باشد.
و شيخ عبد القاهر گويد:
اجتماع نفى بلاء عاطفه با (انما) تنها زمانى حسن دارد كه وصف غير مختص باشد، بنابراين غير مختص بودن از شرائط حسن اجتماع اين دو است نه صحت آن.
مصنف مىگويد:
رأى شيخ اقرب بصواب و از كلام سكاكى بهتر است زيرا به عقيده سكاكى غير مختص بودن از شرائط صحت اجتماع مىباشد لذا در جائى كه صفت مختص است طبق رأى سكاكى نبايد بين (انما) و نفى بلاء عاطفه جمع نمود و اين اجتماع غلط است و حال آنكه اگر قصد زيادى تحقيق و تأكيد باشد دليلى بر غلط بودن و امتناع اجتماع مزبور نداريم.
٤- وجه چهارم از وجوه اختلاف اينست كه اصل در نفى و استثناء
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني ؛ ج٢ ؛ ص٣٠١