توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٦٩ - شرط قصر

يا متنافى نباشند، بنابراين هرمثالى كه براى قصر افراد يا قلب صلاحيت دارد براى قصر تعيين نيز صالح بوده ولى عكس آن صحيح نيست.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: عدم تنافى الوصفين: مقصود از [تنافى‌] تباين كلّى است قهرا عدم تباين كلى بين دو وصف هم با عموم و خصوص مطلق صادقست و هم با عموم و خصوص من وجه، بنابراين اگر مخاطب معتقد بود كه زيد ابيض است و متكلم براى نفى آن بگويد: ما زيد الا ماش شرط اين قصر متحقق است چه آنكه بين ماش و ابيض تباين كلى نبوده بلكه عموم و خصوص من وجه است.

قوله: ليصح اعتقاد المخاطب: علتست براى عدم تنافى.

قوله: او مضطجعا: اضطجاع به پهلو خفتن را گويند.

قوله: او نحو ذلك: مثل به پشت خوابيدن كه در فارسى بآن طاق‌واز مى‌گويند.

قوله: و لقد احسن صاحب المفتاح: اين عبارت در مقام توبيخ مصنف است كه شرط مذكور را در اينجا ذكر كرده است.

قوله: على ما صرح به فى المفتاح: زيرا سكاكى در مفتاح در مقام شرط قصر قلب گفته است:

همين مقدار كه مخاطب بعكس آنچه متكلم ذكر مى‌كند اعتقاد داشته باشد كافيست اعم از آنكه بين معتقد مخاطب و آنچه متكلم ذكر مى‌كند تنافى بوده يا تنافى نباشد.

قوله: و مثل هذا خارج عن اقسام القصر: مشاراليه [هذا] گفتن ما زيد الا شاعر در مقابل مخاطبى كه معتقد است زيد كاتب است ميباشد.