توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٥ - اعتبار برخى از خصوصيات در لو

حاجب بر مشهور.

[اعتبار برخى از خصوصيات در لو]

متن: فيلزم عدم الثبوت و المضى فى جملتيها، فدخولها على المضارع فى نحو: لو يطيعكم فى كثير من الامر لعنتم لقصد استمرار الفعل فيما مضى وقتا فوقتا كما فى قوله تع: اللّه يستهزئ بهم‌ .

شرح عربى‌

و اذا كان [لو] للشرط فى الماضى، فيلزم عدم الثّبوت و المضى فى جملتيها، اذا الثبوت ينافى التعليق و الاستقبال ينافى المضى، فلا يعدل فى جملتيها عن الفعلية الماضويّة الّا لنكتة.

و مذهب المبرّد انّها تستعمل فى المستقبل استعمال [ان‌] للوصل و هو مع قلّته ثابت نحو قوله عليه السلام: اطلبوا العلم و لو بالصين.

و انّى ابا هى بكم الامم يوم القيمة و لو بالسّقط.

فدخولها على المضارع فى نحو: و اعلموا انّ فيكم رسول اللّه‌ لو يطيعكم فى كثير من الامر لعنتم اى لوقعتم فى جهد و هلاك لقصد استمرار الفعل فيما مضى وقتا فوقتا، و الفعل هو الاطاعة يعنى انّ امتناع عنتكم بسبب امتناع استمراره على اطاعتكم، فانّ المضارع يفيد الاستمرار و دخول [لو] عليه يفيد امتناع الاستمرار و يجوز ان يكون الفعل امتناع الاطاعة يعنى انّ امتناع عنتكم بسبب استمرار امتناعه عن اطاعتكم، لانّه كما انّ المضارع المثبت يفيد استمرار الثبوت يجوز ان يفيد المنفى استمرار النفى و الدّاخل عليه [لو] يفيد استمرار الامتناع كما ان الجملة الاسميّة المثبتة تفيد تأكيد الثبوت و دوامه و المنفيّة تفيد تأكيد النفى و دوامه لا نفى التّأكيد و الدّوام كقوله تعالى: و ما هم بمؤمنين‌ ، ردّا لقولهم انّا آمنّا على‌