توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٣ - دنباله مقاله شارح در تضعيف اعتراض ابن حاجب

است كه به حماسه و شجاعت منسوب مى‌باشد چنانچه هرگاه بگويند:

شاعر حماسى مقصود اينست كه شعرش در ديوان حماسه كه كتاب ابى تمام است ذكر گرديده.

شرح عربى‌

و اما المنطقيّون فقد جعلوا، ان و لو، اداة اللّزوم و انّما يستعملونها فى القياسات لحصول العلم بالنتائج فهى عندهم الدّلالة على ان العلم بانتفاء الثانى علّة للعلم بانتفاء الاوّل، ضرورة انتفاء الملزوم بانتفاء اللازم من غير التفات الى انّ علّة انتفاء الجزاء فى الخارج ما هى.

و قوله تعالى: لو كان فيهما آلهة الّا اللّه لفسدتا ، وارد على هذه القاعدة، لكن الاستعمال على قاعدة اللّغة هو الشّايع المستفيض و تحقيق هذا البحث على ما ذكرناه من اسرار هذا الفن.

و فى هذا المقام مباحث اخرى شريفه اوردناها فى الشرح.

ترجمه‌

دنباله مقاله شارح در تضعيف اعتراض ابن حاجب‌

و اما منطقيّون پس ايشان كلمه [ان‌] و [لو] را از ادات لزوم قرار داده و آنها را در قياسات براى حصول علم به نتائج استعمال كرده‌اند، پس ادات لزوم از نظر ايشان براى دلالت كردن بر اينست كه علم به انتفاء جزاء علتست براى علم بانتفاء شرط چه آنكه ضرورى است انتفاء ملزوم بخاطر انتفاء لازم بوده بدون اينكه التفاتى به اين باشد كه علت انتفاء جزاء در خارج چيست.

و فرموده حقتعالى [ لو كان فيهما آلهة الّا اللّه لفسدتا ] بر همين‌