تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٤٨ - نقد مرحوم مصنف بر كلام صاحب مفتاح الكرامه عليه الرحمه

يعنى در تعريف فقهاء اطراب بمعناى مدّ و تحسين و ترجيع الصّوت آمده كه هريك از اينمعانى قائم بصوت بوده نه آنكه فعل شخص و بمعناى ايجاد خفّت باشند.

قوله: فيمكن ان يكون الخ: يعنى ممكنست اطراب در تعريف فقهاء كه بمعناى مدّ و تحسين و ترجيع الصّوت آمده در معناى مجاز استعمال شده باشد.

قوله: فلا ينافى ذلك: مشار اليه « ذلك » معناى مجازى در كلام فقهاء است.

قوله: ما ذكر فى معنى الطّرب: مقصود معناى لغوى طرب است كه عبارت از خفّت باشد.

قوله: و كذا ما فى القاموس: يعنى اطراب در تعريف فقهاء همچنين با معنائى كه صاحب قاموس الّلغة ذكر كرده منافاتى ندارد.

قوله: يعنى ما اوجد به الطّرب: يعنى ما اوجد به الخفّة و مقصود از « ما » موصوله همان تحسين و ترجيع و مدّ الصّوت است كه اسباب خفّت بحساب مى‌آيند.

قوله: مع انّه لا مجال الخ: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » بوده و اين عبارت اعتراض جداگانه‌اى نبوده بلكه از متمّمات اعتراض و اشكالى دوّمى مرحوم مصنّف مى‌باشد.

قوله: بمعنى الحسن: يعنى بمعناى حسن الصّوت.

قوله: و الرّجوع: يعنى بمعناى رجوع الصّوت (چه‌چه زدن).

قوله: هذا كلّه مضافا الى الخ: اشاره است به اعتراض و اشكال سوّم مرحوم مصنّف بر صاحب مفتاح الكرامة.

قوله: من المدّ و التّحسين و التّرجيع: كلمه « من » بيان است براى « ما ذكر».

قوله: من الطّرب: متعلّق است به « اراده » .

قوله: انّ الغناء مدّ الصّوت: اين عبارت همان تعريفى است كه اكثر و مشهور فقهاء براى غناء نموده‌اند.

قوله: لما مرّ: اشاره است به آنچه در كلام مرحوم محقّق ثانى در جامع المقاصد آمده و قبلا ذكر شد و آن اين بود كه ايشان فرمودند:

ليس مجرّد مدّ الصّوت محرّما و ان مالت اليه النّفوس ما لم ينته الى حدّ يكون‌