تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٩٨ - وجه تعين حمل اطلاقات بر كراهت

وجه تعيّن حمل اطلاقات ناهيه بر كراهت اينستكه:

اخبار وارده در اين باب دو دسته هستند:

الف: اطلاقات ناهيه مانند فرموده امام عليه السّلام: ما لم يكن مثال الرّوحانى و نيز فرموده ديگر معصوم عليه السّلام:

او مثّل مثالا خرج عن الاسلام.

ب: ادلّه‌اى كه تصوير را ترخيص و تجويز نموده‌اند مانند فرمايش امام عليه السّلام: و لكنّها تماثيل الخ.

و نيز نظير كلام حضرتش در روايت محمّد بن مسلم: لا بأس كه در جواب سؤال سائل از تماثيل شجر و شمس و قمر فرمودند.

با اندك توجّهى بايندو دسته از روايات بخوبى درمى‌يابيم كه موضوع در هردو « مثال » و « تمثال » بوده و بتعبير ديگر موضوعشان با هم متّحد است پس بمقتضاى اطلاقات ناهيه از تصوير مثال و تمثال ممنوع و منهى بوده و طبق دلالت ادلّه مرخّصه ساختن مثال و تمثال براى ما مباح و مشروع مى‌باشد و چون نسبت بموضوع واحد هم منع و هم جواز امكان‌پذير نيست بناچار مى‌بايد بين آنها جمع و بنحوى رفع تنافى و تهافت كرد ازاينرو مى‌گوئيم:

اگر نهى در اطلاقات را بقرينه ترخيص در ادلّه مرخّصه بر كراهت حمل كنيم بين آنها توافق حاصل شده و بدين ترتيب تهافت برطرف مى‌شود و حاصل اين جمع چنين مى‌شود:

موضوع اخبار صورت غير مجسّم بوده كه شارع مقدّس در برخى از اخبار يعنى اطلاقات از آن منع فرموده كه ظاهر اين منع تحريم بوده و در پاره‌اى ديگر از اخبار ما را مرخّص نموده حال در مقام جمع بايد در دلالت اخبار مانعه تصرّف كرده و ملتزم شويم كه مقصود از نهى كراهت است نه حرمت تا بدين ترتيب رفع تنافى بين ايندو دسته از اخبار كرده باشيم و بايد توجّه داشت چون موضوع هردو دسته از اخبار شيئ واحدى است تصرف در موضوع اطلاقات و حمل آن بر خصوص نقش بقرينه اخبار مرخّصه بآن بيان و تقريرى كه مستدلّ بآن متمسّك شد صحيح نيست زيرا لازمه اين نحو از جمع آنستكه موضوع ايندو دسته از اخبار را با هم مغاير بدانيم و حال‌