تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٨٧ - مسئله چهارم حكم تصاوير

و همچنين فقره‌اى كه از روايت تحف العقول قبلا ذكر شد نيز بر آن دلالت دارد و آن اينستكه حضرت فرمودند:

و صنعت تصاوير اشكالى ندارد ماداميكه صورت صاحب روح نباشد.

پس از مفهوم آن استفاده مى‌شود ساختن صورت ذوات الارواح حرام است.

و نيز قول امام عليه السّلام در بسيارى از اخبار:

كسيكه صورتى را تصوير كند خداوند متعال وى را روز قيامت مكلّف مى‌سازد در آن روح بدمد و حال آنكه وى از آن عاجز است.

استظهار از روايت اخير

مرحوم مصنّف در ذيل روايت اخير مى‌فرمايند:

برخى از اينحديث استظهار كرده‌اند كه مورد آن اختصاص به ساختن مجسّمه دارد نه كشيدن صورت و تصوير آن چه آنكه دميدن روح صرفا در شيئ مجسّم بوده نه نقش و تصوير لذا اينفقره از حديث شاهد و قرينه است بر اينكه مراد از « صوّر صورة» ساختن مجسّمه مى‌باشد.

توجيه و تضعيف آن‌

سپس مستظهر مى‌گويد: اگر كسى در توجيه اينحديث برآمده و بگويد:

ظاهر « من صوّر صورة» كشيدن و تصوير صورت بوده نه ساختن مجسّمه و اين معنا با ذيل حديث كه فرموده « ان ينفخ فيها ...... » هيچ تنافى ندارد زيرا مقصود اينستكه:

اگر كسى صورتى را تصوير و ترسيم كند خداوند متعال روز قيامت وى را مكلّف مى‌كند كه نقش و صورت كشيده‌شده را مقدّمتا مجسّم كرده و سپس در آن روح بدمد.

در تضعيف اين توجيه مى‌گوئيم:

اين توجيه خلاف ظاهر است چه آنكه از ظاهر حديث اينطور برمى‌آيد خداوند متعال فاعل را مكلّف مى‌كند روح را در همان صورتى كه ترسيم كرده بدمد نه آنكه‌