تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٣٥ - مسئله ششم تنجيم و حكم آن

ثمّ إنّ ما سيجي‌ء في عدم جواز تصديق المنجّم يراد به غير هذا او ينصرف الى غيره، لما عرفت من معني التّنجيم.

ترجمه:

مقام دوّم‌

جايز است هنگام اتّصالات و حركات كوكبى از حدوث احكام نجومى خبر داد مثلا بگويد:

وقتى فلان وضع مشخّص نجومى همچون قرب و بعد و مقابله و اقتران بين دو كوكب پيش آمد در آينده حادثه كذائى اتّفاق مى‌افتد چه اين اخبار بنحو خبر ظنّى مستند به تجربه‌اى بوده كه شخص مخبر خود تحصيل كرده است يا مدرك خبر مزبور تجربه‌اى باشد كه در وقوع آن حادثه مربوط بوضع كذائى كه باراده حقتعالى صورت گرفته براى مخبر نقل شده است بدون اينكه وى كوچكترين اعتقادى به ربط بين آندو داشته باشد بلكه على الظّاهر جايز است كه منجّم بطور قطع و جزم از آن حادثه خبر دهد مشروط باينكه يقينش مستند باشد به تجربه قطعيّه چه آنكه هيچ حرج و منعى نيست بر كسيكه بطور قطع حكم كند كه امشب باران مى‌بارد و مدركش تجربه‌اى باشد كه براى وى حاصل شده و آن اينستكه ديده هروقت سگ او از پشت‌بام بپائين و داخل اطاق آيد آنشب باران باريده چنانچه حكايت شده اين جريان براى مروّج اينعلم (علم نجوم) بلكه محيى آن نصير الملّة و الدّين مرحوم خواجه طوسى اتّفاق افتاده چه آنكه ايشان در برخى از مسافرتهايش بر آسيابانى نازل شد كه آسيابش در خارج شهر بود، مرحوم خواجه زمانى بر او وارد گشت كه هوا بسيار گرم بود لذا براى استراحت شب ببام رفت صاحب منزل (آسيابان) بوى عرض نمود از بام بزير آئيد و در اطاق استراحت كنيد تا از آسيب باران در امان باشيد خواجه عليه الرّحمه باوضاع افلاك نگريست چيزى كه دلالت بر باريدن باران نمايد ملاحظه نكرد لذا از آسيابان خواست كه بچه دليل و مدركى از ريزش باران خبر مى‌دهد.

وى عرض نمود: من سگى دارم كه در هرشبى كه باران قرار است ببارد از بام به زير و داخل اطاق مى‌آيد امشب نيز از پشت‌بام بزير آمده پس معلوم مى‌شود امشب‌