تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٨٩ - مسئله چهارم حكم تصاوير

اظهر از تمام ادلّه صحيحه محمّد بن مسلم است، وى مى‌گويد:

از حضرت ابى عبد اللّه عليه السّلام راجع به تماثيل درخت و خورشيد و ماه پرسيدم؟ حضرت فرمودند:

مادامى كه صورت ذوات الارواح و حيوان نباشد اشكالى ندارد.

وجه اظهر بودن اينحديث آنستكه ذكر « شمس » و « قمر » قرينه است بر اينكه مجرّد نقش و صورت مقصود مى‌باشد.

و نيز مانند فرموده امام عليه السّلام:

كسيكه قبرى را تجديد كرده يا مثالى را تصوير كند هرآينه از اسلام خارج مى‌شود.

در اينحديث اگرچه لفظ « مثال » آمده ولى همانطوريكه كاشف اللّثام از اهل لغت نقل كرده اينكلمه با « تصوير » مترادف مى‌باشد.

مضافا باينكه آنچه از تصوير شايع و مطلوب بوده صور منقوشه‌اى است كه باشكال رجال و نساء و طيور و سباع مى‌باشد نه اجسامى كه باين اشكال ساخته مى‌شوند.

پس از آن مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

و مؤيّد اينمعنا كه تصوير و نقش نيز حرام است نه خصوص ساختن مجسّمه آنكه ظاهرا حكمت در تحريم، حرمت تشبّه مخلوق بخالق بوده و اينكه نبايد خود را در ابداع حيوانات و اعضاء آنها بر اشكال طبيعى كه بشر از نقش آنها بآنطورى كه هستند عاجزند شبيه خالق متعال نمايد فلذا برخى از اساطين از تمكين غير مكلّف و آزاد گذاردنش براى تصوير صور ذوات الارحام منع فرموده و فتوى بحرمت آن داده و پرواضح است كه ماده كوچكترين دخالتى در اين اختراعات عجيبه ندارد بنابراين تشبّه بنفس نقش و ايجاد شكل حاصل مى‌شود بدون اينكه نيازى به ايجاد آن در قالب جسم باشد در نتيجه مجرّد صورت و نقش اشكال ذوات الارواح حرام است.

شرح مطلوب‌

قوله: و كذا مع عدم التّجسّم: يعنى صرف نقّاشى و ترسيم صورت.