تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٤٩ - نقد مرحوم مصنف بر كلام صاحب مفتاح الكرامه عليه الرحمه

مطربا.

قوله: حمل المطرب فى تعريف الاكثر: يعنى اكثر فقهاء.

قوله: على الطّرب بمعنى الخفّة: يعنى معنائى كه اهل لغت براى طرب نموده‌اند و بدين ترتيب تنافى و تهافت بين معناى اهل لغت و تفسيرى كه فقهاء نموده‌اند برطرف مى‌شود.

قوله: و توجيه كلامهم: يعنى كلام المشهور.

قوله: ما يقتضى الطّرب: يعنى بگوئيم مراد مشهور از طرب، طرب فعلى نبوده بلكه طرب شأنى مى‌باشد.

قوله: و مجّ الاسماع له: كلمه « مجّ » بمعناى ريختن و انداختن از دهان است لذا شيئى را كه از دهان مى‌ريزند اگر مايع باشد همچون آب لفظ « مجّ » را بكار برده و در غير اينصورت تعبير به « لفظ » مى‌كنند و در اينجا « مجّ الاسماع» با « غلظة الصّوت» مترادف مى‌باشد.

قوله: و كيف كان فالمحصل: از اينجا به بعد مرحوم مصنّف مختار خود در حرمت و تنقيح موضوع آنرا بيان مى‌فرمايند.

قوله: من غير صوت: يعنى بدون اينكه از شخص صدائى خارج گردد بلكه صدا صرفا مستند به آلت غناء مى‌باشد.

قوله: و بالصّوت فى آلات: يعنى دميدن شخص در آلت همچون دميدن در فلوت و نى و قره‌نى.

قوله: بالصّوت المجرّد: يعنى صرف آواز خواندن شخص بدون كمك گرفتن از آلت غناء و بدون اينكه در آلت بدمد.

متن:

ثمّ إنّ الّلهو يتحقّق بامرين:

أحدهما: قصد التّلهي و ان لم يكن لهوا.

الثّاني: كونه لهوا في نفسه عند المستمعين و ان لم يقصد به التّلهي.

ثمّ إنّ المرجع في الّلهو الى العرف، و الحاكم بتحقّقه هو الوجدان، حيث يجد الصّوت المذكور مناصبا لبعض آلات الّلهو و الرّقص، و لحضور ما يستلذّ القوى‌