تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٤٢ - تفسير برهان دندانشكن ابراهيم

" اللَّه" انتخاب كرده‌ايد"! (أُفٍّ لَكُمْ وَ لِما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ‌).

" آيا هيچ انديشه نمى‌كنيد، و عقل در سر نداريد"؟ (أَ فَلا تَعْقِلُونَ‌).

ولى در توبيخ و سرزنششان، ملايمت را از دست نداد مبادا بيشتر لجاجت كنند [١] در حقيقت ابراهيم بسيار حساب شده برنامه خود را تعقيب كرد، نخستين بار به هنگام دعوت آنها به سوى توحيد، صدا زد اين مجسمه‌هاى بى‌روح چيست؟

كه شما مى‌پرستيد؟ اگر مى‌گوئيد سنت نياكان شما است، هم شما و هم آنها گمراه بوديد.

در دومين مرحله، اقدام به يك برنامه عملى كرد، تا نشان دهد اين بتها چنان قدرتى ندارند كه هر كس نگاه چپ به آنان كند، نابودش كنند، مخصوصا با اخطار قبلى به سراغ بتها رفت و آنها را به كلى درهم شكست، تا نشان دهد خيالاتى كه آنها به هم بافته‌اند همه بيهوده است.

در سومين مرحله در آن محاكمه تاريخى سخت آنها را در بن‌بست قرار داد، گاه به سراغ فطرتشان رفت، زمانى به سراغ عقلشان، گاه اندرزشان داد، گاه سرزنش و توبيخ كرد.

خلاصه اين معلم بزرگ الهى از هر درى وارد شد و آنچه در توان داشت به كار برد، ولى مسلم قابليت محل نيز شرط تاثير است و اين متاسفانه در آن قوم كمتر وجود داشت.

اما بدون شك، سخنان و كارهاى ابراهيم به عنوان يك زمينه توحيدى و حد اقل به صورت علامتهاى استفهام در مغزهاى آنها باقى ماند، و مقدمه‌اى شد براى بيدارى و آگاهى گسترده‌تر در آينده.

از تواريخ استفاده مى‌شود كه گروهى هر چند از نظر تعداد اندك ولى از نظر ارزش بسيار، به او ايمان آوردند [٢] و آمادگى نسبى براى گروه ديگرى فراهم گشت.

[١] در باره معنى" اف" مشروحا در جلد ١٣ ذيل آيه ٢٣ سوره اسراء بحث كرده‌ايم.

[٢] كامل ابن اثير جلد اول صفحه ١٠٠.