تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥٦ - تفسير بهانههاى رنگارنگ

بعلاوه آنها از نظر قدرت و زور مسلما جلو بودند ولى از نظر منطق و قدرت نفوذ كلام، برترى با پيامبر ص و مسلمانان بود، و همين برترى سبب مى‌شد كه آنها براى انتخاب برچسبها و پاسخهاى ساختگى در برابر پيامبر ص به مشورتهاى نهانى بنشينند.

به هر حال آنها در اين گفتارشان روى دو چيز تكيه داشتند، يكى بشر بودن پيامبر ص و ديگرى برچسب سحر، و در آيات بعد برچسبهاى ديگرى نيز خواهد آمد كه قرآن به پاسخ آنها مى‌پردازد.

*** ولى قرآن نخست به صورت كلى به آنها از زبان پيامبر ص چنين پاسخ مى‌گويد:" پروردگار من هر سخنى چه در آسمان باشد و چه در زمين مى‌داند" (قالَ رَبِّي يَعْلَمُ الْقَوْلَ فِي السَّماءِ وَ الْأَرْضِ‌).

چنين تصور نكنيد كه سخنان مخفيانه و توطئه‌هاى پنهانى شما بر او مخفى باشد،" چرا كه او هم شنوا است و هم دانا" (وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ‌).

او همه چيز را مى‌داند و از همه كار با خبر است، نه تنها سخنان را مى‌شنود، از انديشه‌هايى كه از مغزها مى‌گذرد، و تصميمهايى كه در سينه‌ها پنهان است آگاه است.

*** بعد از ذكر دو قسمت از بهانه‌جوئيهاى مخالفان، به چهار قسمت ديگر از آن پرداخته چنين مى‌گويد:" آنها گفتند آنچه پيامبر ص به عنوان وحى آورده خوابهاى آشفته و پراكنده‌اى بيش نيست" كه او آنها را حقيقت و واقعيت مى‌پندارد! (بَلْ قالُوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ‌) [١]

---

[١]" اضغاث" جمع" ضغث" (بر وزن حرص) به معنى بسته هيزم يا گياه خشكيده و مانند آن است، و" احلام" جمع" حلم" (بر وزن نهم) به معنى خواب و رؤيا است، و از آنجا كه براى جمع‌آورى يك بسته هيزم و مانند آن يك مشت اشياء پراكنده را روى هم مى‌گذارند اين تعبير به خوابهاى آشفته و پراكنده اطلاق شده است.