تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٨ - تفسير چگونه ستمگران در چنگال عذاب گرفتار شدند؟

يا از درون ضمير مخفى و وجدانشان.

در حقيقت اين نداى الهى بوده است كه به آنها گفته مى‌شد:" فرار نكنيد و بازگرديد" كه از يكى از اين سه طريق به آنها مى‌رسيده است.

جالب اينكه در اينجا از ميان تمام نعمتهاى مادى بالخصوص روى" مسكن" انگشت گذارده شده، شايد به خاطر اينكه نخستين وسيله آرامش انسان وجود يك مسكن مناسب است، و يا اينكه انسان غالبا بيشترين درآمد زندگى خود را صرف مسكنش مى‌كند، و نيز بيشترين علاقه او به آن است.

*** به هر حال آنها در اين هنگام بيدار مى‌شوند، آنچه را قبلا شوخى مى‌پنداشتند به جدى‌ترين صورت در برابر خويش مى‌بينند و فريادشان بلند مى‌شود" مى‌گويند:

اى واى بر ما كه ظالم و ستمگر بوديم"! (قالُوا يا وَيْلَنا إِنَّا كُنَّا ظالِمِينَ‌).

*** اما اين بيدارى اضطرارى كه در برابر صحنه‌هاى جدى عذاب براى هر كس پيدا مى‌شود بى‌ارزش است، و اثرى در تغيير سرنوشت آنها ندارد، لذا قرآن در آخرين آيه مورد بحث اضافه مى‌كند:" و هم چنان اين سخن را (واى بر ما ظالم و ستمگر بوديم) تكرار مى‌كردند تا آنها را از ريشه، قطع كرديم و آنها را خاموش ساختيم" (فَما زالَتْ تِلْكَ دَعْواهُمْ حَتَّى جَعَلْناهُمْ حَصِيداً خامِدِينَ‌).

همچون زراعتى درو شده (حصيد) بر زمين مى‌ريزند، و شهر پر جوش و خروش و آبادشان به قبرستان ويران و خاموشى مبدل مى‌گردد (خامدين) [١]

---

[١]" خامد" در اصل از ماده" خمود" (بر وزن جنود) به معنى خاموش شدن آتش است، سپس به هر چيزى كه از جوش و خروش و سر و صدا بيفتد اطلاق شده است.