تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢١٩ - تفسير پروردگار شما كيست؟!

مى‌كنند، اعم از پرندگان، حيوانات دريايى، حشرات، خزندگان دقت كنيم خواهيم ديد كه هر كدام هماهنگى كامل با محيط خود دارند و آنچه مورد نيازشان است در اختيارشان مى‌باشد.

ساختمان پرندگان آن چنان است كه از نظر شكل و وزن و حواس مختلف آنها را براى پرواز آماده مى‌كند، و ساختمان جانوران اعماق درياها نيز همين گونه است.

و مسلما بحث از آنها در اين مختصر نمى‌گنجد.

مساله دوم: مساله هدايت و رهبرى موجودات است كه قرآن آن را با كلمه" ثم" در درجه بعد از تامين نيازمنديها قرار داده است.

ممكن است كسى يا چيزى وسائل حياتى را در اختيار داشته باشد اما طرز استفاده از آن را نداند، مهم آنست كه به طرز كاربرد آنها آشنا باشد، و اين همان چيزى است كه ما در موجودات مختلف به خوبى مى‌بينيم كه چگونه هر كدام از آنها نيروهايشان را دقيقا در مسير ادامه حياتشان به كار مى‌گيرند، چگونه لانه ميسازند، توليد مثل مى‌كنند، فرزندان خود را پرورش ميدهند، و از دسترس دشمنان مخفى مى‌شوند، و يا به مبارزه با دشمن برمى‌خيزند.

انسانها نيز داراى اين هدايت تكوينى هستند، ولى از آنجا كه انسان موجودى است داراى عقل و شعور، خداوند هدايت تكوينيش را با هدايت تشريعى او به وسيله پيامبران همراه و همگام كرده است كه اگر از آن مسير منحرف نشود مسلما به مقصد خواهد رسيد.

به تعبير ديگر انسان به خاطر داشتن عقل و اختيار، وظائف و مسئوليتها و به دنبال آن برنامه‌هاى تكاملى دارد كه حيوانات ندارند و به همين دليل علاوه بر هدايتهاى تكوينى نياز به هدايت تشريعى نيز دارد.

خلاصه اينكه: موسى ع مى‌خواهد به فرعون بفهماند كه اين عالم هستى نه منحصر به تو است و نه منحصر به سرزمين مصر است، نه مخصوص امروز است‌