تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٣٦ - تفسير از تاريخ گذشتگان عبرت بگيريد

در حديثى از پيامبر گرامى اسلام ص مى‌خوانيم:

اغفل الناس من لم يتعظ بتغير الدنيا من حال الى حال:

" غافلترين مردم كسى است كه از دگرگون شدن دنيا اندرز نگيرد" [١] و از ورق‌گردانى ليل و نهار انديشه نكند.

*** آيه بعد در حقيقت پاسخ به سؤالى است كه در اينجا مطرح مى‌شود و آن اينكه چرا خداوند همان برنامه‌اى را كه براى مجرمان پيشين ترتيب داد براى اين گروه ترتيب نمى‌دهد، قرآن مى‌گويد:" اگر سنت و تقدير پروردگارت و زمان مقرر نبود، به زودى عذاب الهى دامان آنها را مى‌گرفت" (وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكانَ لِزاماً وَ أَجَلٌ مُسَمًّى‌).

اين سنت الهى كه در قرآن در موارد متعدد به عنوان" كلمه" از آن ياد شده، اشاره‌اى به فرمان آفرينش دائر به آزادى انسانها است، زيرا اگر هر مجرمى بلافاصله و بدون هيچگونه مهلت مجازات شود، ايمان و عمل صالح، تقريبا جنبه اضطرارى و اجبارى پيدا مى‌كند، و بيشتر به خاطر ترس و وحشت از مجازات فورى خواهد بود، بنا بر اين وسيله تكامل كه هدف اصلى است نخواهد شد.

بعلاوه اگر حكم شود كه همه مجرمان فورا مجازات شوند، كسى در روى زمين زنده نخواهد ماند (وَ لَوْ يُؤاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِمْ ما تَرَكَ عَلَيْها مِنْ دَابَّةٍ).

(نحل- ٦١).

بنا بر اين بايد مهلتى باشد تا گنهكاران به خود آيند و راه اصلاح در پيش گيرند، و هم فرصتى براى خودسازى، به همه پويندگان راه حق داده شود.

تعبير به" أَجَلٌ مُسَمًّى‌" به طورى كه از مجموعه آيات قرآن استفاده‌

---

[١] سفينة البحار (ماده عبر) جلد ٢ صفحه ١٤٦،