تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٧ - تفسير توصيفى از بهشت

شام روزى آنها در بهشت در انتظارشان است" (وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُكْرَةً وَ عَشِيًّا).

اين جمله دو سؤال را برمى‌انگيزد:

نخست اينكه: مگر در بهشت صبح و شامى وجود دارد؟

پاسخ اين سؤال در روايات اسلامى چنين آمده است: گرچه در بهشت همواره نور و روشنايى است اما بهشتيان از كم و زياد شدن نور و نوسان آن شب و روز را تشخيص مى‌دهند.

سؤال ديگر اينكه: از آيات قرآن به خوبى استفاده مى‌شود كه بهشتيان هر چه بخواهند از مواهب و روزيها در اختيارشان هميشه و در هر ساعت وجود دارد، اين چه رزقى است كه فقط صبح و شام به سراغ آنها مى‌آيد؟

پاسخ اين سؤال را از حديث لطيفى كه از پيامبر ص نقل شده مى‌توان دريافت آنجا كه مى‌فرمايد:

و تعطيهم طرف الهدايا من اللَّه لمواقيت الصلاة التي كانوا يصلون فيها فى الدنيا:

" هداياى جالب و نخبه از سوى خداوند بزرگ در اوقاتى كه در اين دنيا نماز مى‌خواندند به آنها در بهشت مى‌رسد" [١] از اين حديث استفاده مى‌شود كه اين هداياى ممتاز كه به هيچوجه نمى‌توان ماهيت آن را حتى با حدس و تخمين بيان كرد، نعمتهايى است بسيار پر ارزش كه علاوه بر نعمتهاى معمول بهشتى، صبح و شام به آنها اهدا مى‌گردد.

آيا تعبير آيه فوق و حديثى كه در بالا ذكر شد دليل بر اين نيست كه زندگى بهشتيان يك نواخت نمى‌باشد، بلكه هر روز و هر صبح و شام موهبت جديد و لطف تازه‌اى شامل حالشان مى‌شود؟

و آيا مفهوم اين سخن آن نيست كه در آنجا سير تكاملى انسان ادامه خواهد داشت هر چند اعمال تازه‌اى در آنجا انجام نمى‌دهد، ولى با مركبى كه از معتقدات و اعمالش در اين جهان فراهم ساخته سير تكاملى خود را ادامه خواهد داد.

[١] تفسير روح المعانى جلد ١٦ صفحه ١٠٣.