پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٧٩ - اى نگهدارنده آسمانهاى رفيع

به منزله ابزارى هستند كه انسان در مسير تكامل و پيمودن طرق پيشرفت مادّى و معنوى و سير الى اللّه از آن بهره مى‌گيرد و بدون آنها تلاشها و كوشش‌هايش يا متوقّف، و يا كم اثر مى‌شود.

ممكن است كسانى از جمله بالا چنين استفاده كنند كه خداوند شقاوت و سعادت را ذاتى انسانها قرار داده، گروهى ذاتا سعادتمندند، و گروه ديگرى ذاتا شقاوتمند، در حالى كه جمله بالا چنين مطلبى را القا نمى‌كند، بلكه مى‌گويد:

خداوند به همه انسانها اعم از كسانى كه سرانجام سعادتمند، يا شقاوتمند مى‌شوند، علوم فطرى و غرائز ضرورى را مرحمت فرموده، هر چند گروهى از آن استفاده كرده و مسير سعادت را با آن طىّ مى‌كنند و گروه ديگرى با سوء استفاده، خود را در پرتگاه شقاوت مى‌افكنند، حديث معروف:

«كلّ مولود يولد على الفطرة ...

، همه انسانها بر فطرت توحيد از مادر متولّد مى‌شوند (و انحراف از اين فطرت، بر اثر تعليم و تربيت نادرستى است كه بعدا حاصل مى‌شود)» [١] نيز اشاره به همين معنا است.

واضح است كه اگر سعادت و شقاوت ذاتى باشد و هر كس مجبور باشد كه در همان مسير از پيش تعيين شده، گام بردارد، آمدن پيامبران و نزول كتاب‌هاى آسمانى و تكليف و مسئوليّت و احكام الهى و ثواب و عقاب، و در يك كلمه، تمام مسايل مربوط به تعليم و تربيت و آثار و نتايج آن، بى‌معنا خواهد شد، نه عقل چنين چيزى را مى‌پذيرد و نه شرع.

قرآن مجيد مى‌گويد: «إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً»؛ ما انسان را به راه صحيح هدايت كرده‌ايم، خواه شاكر باشد و پذيرا شود و يا كفران كند و رها سازد [٢].

و در جاى ديگر مى‌فرمايد: «وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها»؛ و قسم‌

[١] مضمون اين حديث در روايات متعددى آمده است كه شايد بالغ بر «بيست» حديث مى‌شود و مرحوم «علّامه مجلسى» آنها را در بحار الانوار، جلد ٣، كتاب التوحيد، صفحه ٢٧٦ تا ٢٨١ آورده است.

[٢] سوره دهر، آيه ٣.