پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٥٥

يحاسب نفسه أشدّ من محاسبة الشّريك شريكه، فيعلم من أين مطعمه‌

، و من أين مشربه، و من أين ملبسه، أمن حلّ ذلك، أم من حرام، اى ابوذر! انسان در صف متّقين نخواهد بود، مگر اين كه حساب خويش را برسد، دقيق‌تر از حسابى كه شريك نسبت به شريك خود انجام مى‌دهد، تا بداند غذاى او از كجاست و همچنين نوشيدنى و لباس او، آيا از حلال است يا از حرام؟.» [١]

٢- واعظ درون!

مى‌دانيم براى رسيدن به نتيجه مطلوب در هر كار، دو چيز لازم است: «شايستگى محل» و «تربيت و مديريت صحيح» به تعبير ديگر: قابليّت قابل، و فاعليّت فاعل.

بهترين باغبان‌ها و عاليترين بذرهاى اصلاح شده و دقيق‌ترين مراقبت‌ها در آبيارى و تغذيه گياه، نمى‌تواند از زمين شوره زار، بوته گل پرطراوتى ببار آورد، چرا كه با عدم قابليّت محل، تمام اين زحمات بر باد مى‌رود.

در تربيت نفوس انسانى نيز همين اصل حاكم است، تا واعظى از درون نباشد و انصاف و حق‌جويى و حق‌طلبى بر روح انسان حاكم نگردد، از واعظهاى برون، كارى ساخته نيست. به همين دليل «ابوجهل» ها و «ابولهب» ها از كنار چشمه جوشان وحى، تشنه بازمى‌گشتند، ولى «اويس قرن» ها با يك اشاره، به سر مى‌دويدند.

البتّه نبايد اين سخن را بر يك مفهوم جبرى تطبيق كرد، چرا كه واعظ درون نيز از طريق خودسازى و تربيت‌هاى اختيارى انسان نسبت به خويشتن پرورش مى‌يابد. صداى واعظ درون، در ميان غوغاى هوا و هوس‌ها خاموش مى‌شود و فطرت‌

[١] بحارالانوار، جلد ٧٤، صفحه ٨٦.