پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٥٩ - ١- گشوده بودن درهاى اجتهاد

اينكه افكار و استعدادهاى قوى‌تر و درخشان‌تر از آنان در امّت اسلامى كم نبوده و نيستند و در واقع، هيچ دليل قانع‌كننده‌اى براى محصور كردن اجتهاد، در اين چهار نفر وجود ندارد.

امام عليه السّلام در خطبه بالا كه سخن از يك مسلمان نمونه آگاه و مخلص، به ميان آورده و اوصاف او را بر شمرده، يكى از اوصاف بارزش را، مسئله اجتهاد در احكام دين شمرده و مى‌فرمايد: «او قادر است به هر سؤالى پاسخ گويد و هر فرعى از فروع دين را به اصل و مبنايش بازگرداند و به همين سبب مى‌تواند چراغ تاريكى‌ها و بر طرف كننده نابينايى‌ها و كليد حلّ مبهمات و دفع معضلات بوده باشد.» در ضمن صفات يك مجتهد آگاه و فقيه با تقوا را در جاى جاى همين خطبه، بيان فرموده و نشان مى‌دهد كه فقيه، تا رابطه خالصانه‌اى با خدا نداشته باشد، به اين مقصد نائل نمى‌شود.

درباره اهميّت اجتهاد و گشوده بودن درهاى آن به روى علما، و زيانهايى كه از ناحيه انسداد باب اجتهاد از سوى گروهى از فقهاى اهل سنّت، دامن‌گير امّت شده و مى‌شود، بحث مشروحى در ذيل خطبه «هيجدهم» در جلد اوّل آمده است.

٢- قرآن دستور العمل كامل زندگى‌

امام عليه السّلام در «نهج البلاغه»، بارها درباره اهميّت قرآن، مطالب فراوانى بيان فرمود و در هر مورد، ناظر به يكى از ابعاد آن است. در اين بخش از خطبه بالا، كه درباره آدم مخلص و پيشواى با تقوا سخن مى‌گويد، يكى از ويژگى‌هاى او را تسليم بى‌قيد و شرط در برابر «كلام اللّه» مى‌شمرد، به گونه‌اى كه قرآن را امام و رهبر خود ساخته و به طور دقيق، در پشت سر آن حركت مى‌كند و هر جا را قرآن منزلگاه خود سازد، او منزلگاه خويش مى‌كند.