پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٤١ - ٢- سؤال قبر چيست؟!

«محقّق خويى» در «منهاج البراعة» (شرح نهج البلاغه) مى‌گويد: مسلمانان اتفاق نظر دارند كه سؤال قبر، حق است، بلكه مى‌توان آن را از ضروريّات دين شمرد، تنها گروه اندكى از ملحدان به مخالفت با آن برخاسته‌اند ... در حديثى از امام صادق عليه السّلام آمده است:

«ليس من شيعتنا من أنكر ثلاثة: المعراج و سؤال القبر و الشّفاعة

، كسى كه سه چيز را انكار كند از پيروان ما نيست: معراج، سؤال قبر و شفاعت». [١] روايات فراوان ديگرى نيز در منابع اسلامى در اين زمينه وارد شده و در آنها آمده است: هنگامى كه انسان را در قبر مى‌گذارند، دو فرشته به سراغ او مى‌آيند و از اصول عقايد او، توحيد و نبوّت و ولايت امامان عليهم السّلام پرسش مى‌كنند و حتّى مطابق بعضى از اين روايات، از چگونگى صرف عمر و طريق كسب اموال و صرف آنها نيز پرسش مى‌كنند، چنانچه از مؤمنان راستين باشد، به خوبى از عهده پاسخ برمى‌آيد و مشمول رحمت و عنايات الهى مى‌شود و اگر از گنهكاران منحرف، باشد در پاسخ اين سؤالات در مى‌ماند و گرفتار عذاب دردناك برزخى مى‌شود.

اين نكته قابل توجّه است كه از قراين موجود در روايات استفاده مى‌شود كه سؤال و جواب قبر، يك سؤال و جواب ساده معمولى نيست، كه انسان مطابق ميل خود پاسخ گويد و خود را نجات دهد، بلكه سؤالى است كه پاسخ آن از درون جان انسان و متن عقايد و اعمال او برمى‌خيزد. گويى جوابى است از عمق تكوين و باطن انسان و در حقيقت اين نخستين دادگاه عدل الهى است كه در آغاز ورود او به عالم برزخ، انجام مى‌گيرد.

به تعبيرى ديگر: حادثه سنگين مرگ، به قدرى عظيم است كه انسان را به كلّى از خود بى‌خود مى‌كند و روح او گويى محتوايش را از دست مى‌دهد، مگر اين كه در چيزى، آن چنان ثابت قدم باشد، كه در برابر چنين حادثه‌اى نيز به فراموشى سپرده نشود.

[١] منهاج البراعة، جلد ٦، صفحه ٤٠- ٤١.