اى هشام! همانا لقمان به پسرش گفت: براى حقّ فروتنى نما تا خردورزترين مردم باشى. اى فرزند عزيزم! به راستى دنيا دريايى عميق است كه مردمى بسيار در آن غرقه‌اند؛ پس مى‌بايست كشتى تو پرهيزگارى از خداوند باشد و بارش از ايمان و بادبانش توكل و ناخدايش خرد و راهنمايش دانش و لنگرش شكيبايى باشد.

اى هشام! هر چيزى را نشانه‌اى است و نشانه خردورز، تفكّر و نشانه تفكّر، سكوت است. و هر چيزى را مركبى است و مركب خردورز، فروتنى است و در نادانى تو همين كافى باشد كه بر مركبى سوار شوى كه تو را از آن بازداشته‌اند.

اى هشام! اگر در دست تو گردو باشد و مردم گويند كه در دستت مرواريد است، تو را سودى ندهد در حالى كه مى‌دانى آن، گردو است و چون در دستت مرواريدى باشد و مردم گويند آن، گردو است تو را زيانى نرساند و حال آن كه مى‌دانى آن، مرواريد است.

اى هشام! خداوند انبياء و پيامبران را به سوى مردم نفرستاد جز براى اينكه در باره خدا بينديشند. پس آنان كه خداى را نيكوتر پذيرفته‌اند كسانى‌اند كه خداى را بهتر شناخته‌اند و آنان كه به امر خدا داناترند كسانى‌اند كه خردورزترند و خردورزترين آنان، كسانى‌اند كه در دنيا و آخرت بلند مرتبه‌ترند.

اى هشام! هيچ بنده‌اى نيست جز آن كه فرشته‌اى موى پيشانى‌اش را به دست گرفته است [يعنى زمام او را در دست دارد]؛ پس او براى خدا فروتنى نكند جز آن كه فرشته او را بالا برد و او بر خدا تكبر نورزد جز آن كه فرشته او را پست سازد.

اى هشام! به راستى خدا را بر مردم دو حجت است: حجتى آشكار و حجتى نهان.

و امّا حجّت آشكار فرستاده‌شدگان و پيغمبران و امامان هستند و امّا حجت نهان خردهايند. اى هشام! به راستى خردورز كسى است كه حلال، او را از سپاسدارى باز ندارد و حرام بر شكيب او چيره نشود.

اى هشام! هر كه سه چيز را بر سه چيز مسلط سازد. گويى كه در نابودى خرد خويش هواى نفسانى‌اش را يارى رسانده است: هر كه با آرزوى دراز، روشنى خردش را تاريك كند و با پرگويى، نكات جالب انگيز حكمتش را محو نمايد و با شهوت‌هاى نفسانى، روشنى عبرت را خاموش كند؛ در نتيجه گويى هواى نفسانى‌اش را بر نابودى خردش يارى رسانده و آن كس كه خردش را نابود كند دين و دنياى خويش را تباه كرده است.