تحف العقول ت حسن زاده - ابن شعبه حرّاني - الصفحة ٢١٥ - فرمان أمير المؤمنين على

پس تو بايد در اين باره چنان باشى كه خوش بينى مردم براى تو فراهم آيد؛ زيرا خوش بينى آنان، رنج طولانى را از تو دور مى‌سازد و به خوش‌بينى تو كسى سزاوارتر است كه در حقّ او بيشتر نيكى كرده‌اى و به بدگمانى تو كسى سزاوارتر است كه در حقّ او بدى كرده باشى. پس لازم است اين موقعيّت را به سود و زيان خود بشناسى تا بينش تو را در خوشرفتارى بيفزايد و نزد توده مردم خوب امتحان بدهى همراه با ثوابى كه خداوند در معاد برايت آماده ساخته است.

روش خوبى را بر هم مريز كه بزرگان اين امّت آن را به كار برده‌اند و مردم در سايه آن به هم پيوسته‌اند و رعيّت بر پايه آن اصلاح شده‌اند.

روش و سنّتى را مرسوم مكن كه به سنّتهاى نيكوى گذشته زيان رساند، آنگاه پاداش نيك از آن كسانى شود كه آن سنّتهاى نيكو را بنيان نهاده‌اند و گناه بر تو ماند كه آنها را در هم شكسته‌اى. و با دانشمندان فراوان گفتگو كن و با حكيمان بسيار مذاكره نما در آنچه كار شهرهايت را استوار دارد و نظمى را كه مردم پيش از تو بر آن بوده‌اند برقرار سازد.

آنگاه، بدان كه مردم چند گروه هستند كه كارشان جز به يك ديگر اصلاح نشود و از يك ديگر بى‌نياز نباشند. گروهى از ايشان لشكرهاى الهى‌اند و برخى نويسندگان‌اند كه در نوشتن نامه‌هاى عمومى يا خصوصى [محرمانه‌] انجام وظيفه نمايند و دسته‌اى قاضيان‌اند كه كار به عدالت دارند، دسته‌اى كارگزاران‌اند كه بايد در كار خود انصاف و مدارا را رعايت كنند و بعضى جزيه دهندگان و خراج پردازان‌اند.

چه ذمّى و چه مسلمان و صنفى بازرگانان و صنعتگران‌اند و دسته‌اى از طبقه پايين‌اند كه همان حاجتمندان و مستمندان هستند. خداوند براى هر يك سهمى معيّن كرده و در كتاب خود يا سنّت پيامبرش ٦ بيان فرموده و دستورى داده كه در نزد ما محفوظ است.