تحف العقول ت حسن زاده - ابن شعبه حرّاني - الصفحة ٢١٧ - فرمان أمير المؤمنين على
لشكريان، به فرمان خدا دژهاى استوار مردم و زينت زمامداران و عزّت دين و وسيله امنيّتاند و كار مردم جز به آنها استقامت نپذيرد. و كار لشكر سامان نيابد، جز به خراجى كه خداوند براى ايشان معيّن فرموده است تا در جهاد با دشمنانشان نيرو گيرند و به آن در به سامان آوردن كارهاى خويش دلگرم باشند و نيازمنديشان را تأمين نمايند. و اين دو گروه بر پاى نمانند جز با سومين گروه از مردمان كه قاضيان و كارگزاران و نويسندگاناند كه در كارها حكم دهند و عدالت را آشكار كنند و آنچه سود مسلمانان است فراهم آورند و در امور كلّى و جزئى مورد اطمينان باشند. و گروههاى ياد شده بدون بازرگانان و صنعتگران، نمىتوانند دوام بياورند؛ زيرا آنها منافع را جلب مىكنند و بازارها را با آن بر پاى مىدارند و مردم را از تهيّه نيازمنديها به دست خودشان كه [تهيه و ساخت آنها به طور مستقيم] برايشان امكان پذير نيست، بىنياز مىنمايند. سپس طبقه پايين يعنى نيازمندان و درماندگانند كه سزاوار است كه زمامدار آنان را به بخشش خود بنوازد و ياريشان نمايد. در نزد خداوند براى هر يك از اين گروهها، گشايشى است و براى هر يك بر زمامدار حقّى است، آن قدر كه حال او را نيكو دارد و كارش را به صلاح آورد. و زمامدار از عهده آنچه خدا بر او مقرّر داشته برنيايد، مگر به كوشش و يارى جستن از خداوند و خود را براى اجراى حقّ ملزم ساختن و شكيبايى در كارها پيشه كردن، خواه بر او دشوار آيد يا آسان نمايد.
آنگاه از لشكريان خود آن كس را به فرماندهى برگمار كه در نظرت، در حقّ خدا و پيامبر او و امام تو، خيرخواهتر و پاكدامنتر و بردبارتر و داناتر و باتدبيرتر باشد؛ كسى كه دير خشمناك شود و زود به پذيرفتن پوزش گرايد و به ناتوانان مهر ورزد و بر زورمندان سختگيرى نمايد و خشونت آنان را به ستم برنيانگيزاند و ناتوانى وى را بر جاى ننشاند. آنگاه به مردم والاتبار و خوشنام و خوش سابقه بپيوند و سپس پيوند خود را با رادمردان و دليران و سخاوتمندان و جوانمردان استوار ساز؛ زيرا اينان كانون بزرگوارى و شاخسار نيكى و خوبىاند و به خوش بينى به خدا و ايمان به مقدّرات الهى ره برند. آنگاه به امور زندگىشان آنسان بپرداز كه پدر نسبت به فرزندش مىپردازد. اگر كارى كردهاى كه سبب تقويت آنان شده است، نبايد در نظرت بزرگ جلوه نمايد و نيز نبايد لطف و احسان تو در حقّ آنان، هر چند ناچيز باشد، در نظرت اندك جلوه كند؛