حاصل تحقيق بداند و نه حاصل تحقيق را تابع خودش. پژوهشگر حقيقت‌طلب كسى است كه كاملًا تسليم نتايج پژوهش باشد و نه آنكه پيش از پژوهش و يا بعد از مشخص شدن نتايج آن، بخواهد پژوهش را تابع ديدگاه‌ها و باورهاى پيشينى خود سازد.

نهى از تفسير به رأى در قرآن، از همين‌جا ناشى شده است.[١] كسى كه با باورها و پيش‌فرض‌هاى از پيش طراحى شده به سراغ قرآن مى‌رود، در حقيقت نمى‌خواهد مراد خداوند و منظور واقعى قرآن را دريابد، بلكه مى‌خواهد قرآن را در خدمت اهداف و آراى خود درآورد. يا در يك تحقيق تاريخى، محقق بايد خود را در اختيار منابع معتبر تاريخى قرار دهد، نه آنكه پيش از مراجعه به تاريخ و مطالعه منابع تاريخى، ديدگاه خود را مشخص كرده باشد و منابع و مستندات را آنگونه كه مى‌خواهد معنا و تفسير كند. يكى از مهم‌ترين دلايل اختلاف بر سر موضوع امامت پس از پيامبر اكرم ٦ همين است كه افراد نمى‌خواهند بدون پيش‌فرض و بدون باورهاى از پيش طراحى شده به سراغ مطالعه منابع تاريخى و مستندات روايى اين موضوع بروند و از آنجا كه امكان انكار مستندات روايى اين مسئله را ندارند، مى‌كوشند تا متون تاريخى و منابع حديثى را بر اساس اميال و اهداف شخصى و مذهبى خود تفسير كنند.

٣- ٤. انتحال‌

يكى ديگر از آفات بزرگ اخلاقى پژوهش و تأليف، سرقت ادبى يا انتحال است كه متأسفانه در مراكز علمى كشور ما، به معضل تبديل شده است. انتحال به دو معناى مختلف و البته نزديك به هم به كار رفته است. معناى شايع و رايج آن، همان چيزى است كه امروزه از آن با عنوان «سرقت ادبى» نام برده مى‌شود. دهخدا در تعريف انتحال آورده است:

چيزِ كسى را جهت خود دعوى كردن، شعرِ ديگرى را بر خود بستن، شعر يا سخنِ ديگرى را براى خود دعوى كردن، سخنِ كسى ديگر بر خويشتن بستن، سرقت ادبى، سخن ديگر بر خويشتن بستن است و آن‌چنان باشد كه كسى شعر ديگرى را مكابره بگيرد و شعر خويش سازد بى‌تغييرى و تصرفى در لفظ و معنى آن، يا به تصرفى اندك؛ چنانكه بيتى بيگانه به ميان آن در آرد يا تخلص بگرداند.[٢]

معناى ديگرى كه براى واژه انتحال آورده‌اند، عبارت است از «خود را به مذهبى بستن، خود را به مذهبى يا به قبيله‌اى منسوب ساختن، خويشتن را به كسى باز خواندن.»[٣] بر اين اساس، نويسندگانى كه مى‌كوشند براى درست جلوه دادن سخن و مدعاى خود، افراد نام و نشان‌دار و صاحب نفوذ علمى‌

[١] - روايات بسيارى در نهى از تفسير به رأى وارد شده است. بنگريد به: محمدباقر مجلسى، بحار الانوار، ج ٨٩، باب ١٠، ص ١١٢- ١٠٧. نويسنده بيست روايات در اين زمينه نقل كرده است. همچنين براى آشنايى بيشتر با ابعاد مختلف اين بحث، بنگريد به: عبداللَّه جوادى آملى، تسنيم تفسير قرآن كريم، ج ١، ص ٢٣٢- ١٧٥

[٢] - على‌اكبر دهخدا، لغت‌نامه، واژه« انتحال»

[٣] - همان