اگر انديشمندان مسيحى، تثليث و تجسّد و مرگ فديه‌وار مسيح را جزء تعاليم قطعى مسيح نمى‌دانستند، آيا باز هم حاضر بودند حدود دو هزار سال بر سر حل آنها و براى تبيين اين آموزه‌ها، انديشه‌سوزى كنند و انرژى‌هاى فراوانى را هدر دهند؟ بنابراين، پيش‌فرض‌هاى ارزشى و دينى، هم در انتخاب موضوع پژوهش مؤثرند، هم در استنتاجات پژوهشى و هم در «تفسير و تبيين يافته‌هاى پژوهشى».[١]

٢- ٣. آشنايى با پيشينه پژوهش‌

خردمند آن است كه چون كارش پديد آيد، همه رأى‌ها را جمع كند و به بصيرت در آن نگرد، تا آنچه صواب است، از او بيرون كند و ديگر را يله كند، همچنان كه كسى را دينارى گم شود اندر ميان خاك، اگر زيرك باشد، همه خاك را كه در آن حوالى بود، جمع كند و به غربالى فروگذارد تا دينار پديد آيد.

هر چند پژوهش‌هاى جديد و نوآورى‌ها، محصول انديشه و تحقيق يك فرد يا گروه هستند؛ اما در حقيقت، اگر نيك بنگريم خواهيم ديد كه نتيجه و محصول زحمات و پژوهش‌هاى پيشينيان‌اند.

پژوهشگران در هر دوره‌اى با بهره‌گيرى از يافته‌ها و پژوهش‌هاى پيشينيان، مى‌كوشند تا كاروان دانش را چند قدمى جلوتر برده و افق‌هاى تازه‌تر و نوترى را بر روى بشريت بگشايند. جمله مشهور نيوتن كه «اگر توانسته‌ام [افق را] اندكى دورتر از ديگران بنگرم، بدان سبب است كه بر شانه‌هاى غولان ايستاده‌ام»[٢] بيانگر همين حقيقت است. در هر تحقيقى، اگر مى‌خواهيم دست به نوآورى بزنيم و افق‌هاى تازه‌ترى را ببينيم، بايد با پژوهش‌هاى پيشينيان در آن موضوع آشنا شويم؛ وگرنه به احتمال بسيار، پس از سال‌ها تحقيق دوباره به همان نقطه‌اى خواهيم رسيد كه ممكن است سال‌ها و بلكه قرن‌ها پيش، ديگران رسيده بودند.

٢- ٤. گزينش مسئله‌

يكى از مهم‌ترين گام‌ها و مراحل مقدماتى هر تحقيقى، «مسئله‌گزينى» است. جهت‌گيرى هر تحقيقى با توجه به مسئله آن مشخص مى‌شود. به همين دليل است كه انتخاب مسئله از جمله‌

[١] - بنگريد به: همان، ص ٣٥- ٣٣

[٢] - ا. ح. آريان‌پور، پژوهش، ص ٢٥ و ٢٦