آيين زندگى - شريفى، احمدحسين - الصفحة ٤٨ - نكتهاى توضيحى

نيست. تجربه نشان داده است شاگردان هر اندازه هم كه مقاومت كنند، نمى‌توانند از تأثيرگذارى آشكار و نهان استادان در روند زندگى خود مصون شوند. به همين دليل است كه انتخاب استاد و معلمى شايسته و وارسته همواره مورد توجه و تأكيد فراوان اولياى دين بوده است. امام باقر ٧ در پاسخ به اين پرسش كه منظور از طعام در اين آيه كه مى‌فرمايد: «فَلْيَنْظُرِ اْلإِنْسانُ إلى‌ طَعامِهِ‌» چيست، فرمود: «

عِلمُه الذى يأخذه عمّن يأخذه؛[١]

منظور علم است. انسان بايد مواظب باشد كه علمش را از چه كسى مى‌گيرد.» دانشجو تا جايى كه شرايط به او اجازه مى‌دهد بايد در پى انتخاب استادان شايسته باشد.

اما استاد شايسته كيست و چه شرايطى دارد؟ پيامبر اكرم ٦ در حديثى معلم و استاد شايسته را كسى مى‌داند كه شاگردان خود را:

١. از تكبر به تواضع دعوت مى‌كند؛

٢. از حيله‌گرى و چاپلوسى به خلوص و خيرخواهى فرا مى‌خواند؛

٣. از جهل به علم مى‌كشاند.[٢]

استاد شايسته كسى است كه با رفتار خود دانشجو را به كسب فضايل ترغيب و از آلودگى به رذايل اخلاقى دور كند. استادى است كه ديدن او انسان را به ياد خدا اندازد و سخن گفتنش بر علم دانشجو بيفزايد.

نكته‌اى توضيحى‌

نقش معلم و استاد، به‌ويژه در علوم اخلاقى و عرفانى نمود بيشترى دارد. موضوع پير و راهنما در ادبيات عرفانى و اخلاقى ما موضوعى بسيار مهم و اساسى است. عارفان از ما خواسته‌اند كه هرگز بدون داشتن راهنمايى وارسته به وادى سير و سلوك قدم نگذرايم:

و اصولًا، سير و سلوك بدون استاد و راهنما را كارى بيهوده و بى‌نتيجه دانسته و تصريح مى‌كنند كه‌

[١] - محمدبن يعقوب كلينى، اصول الكافى، ج ١، كتاب فضل العلم، باب النوادر، حديث ٨

[٢] - لاتَقعُدُوا إلّاالى عالمٍ يَدعُوكم من ثَلاثٍ الى ثلاثٍ: من الكبرِ الى التواضعِ و من المُداهَنةِ الى المُناصحةِ و من الجَهلِ الى العلمِ.( تنبيه الخواطر، ج ٢، ص ٢٣٣)

[٣] - ديوان حافظ.