آيين زندگى - شريفى، احمدحسين - الصفحة ١٠٥ - ٤ رابطه اخلاق و معيشت
و اصولًا همه كسانى كه در شبكه روابط شغلى با يك فروشنده قرار دارند، مانند فروشندگان مواد اوليه، شركا، خريداران و امثال آنها، در مواقع لازم آمادگى بيشترى براى حمايتهاى مادى و معنوى از فروشنده خوشخلق دارند و همين مسائل موجب وسعت روزى افراد خوشاخلاق مىشود. اما اين احاديث را نبايد در همين معناى عادى و عرفى خلاصه كرد. به ويژه آنكه مطابق روايت نخست، گناه، اعم از اينكه فردى باشد يا اجتماعى، موجب محروميت از رزق، اعم از مادى و معنوى مىشود؛ بنابراين لازم است براى تبيين چگونگى اين رابطه، به نكات زير توجه كرد:
اولًا، بايد توجه داشت كه «رزق» در اينجا معنايى عام و گسترده دارد؛ يعنى منحصر در رزق متعارف از قبيل خوراك و پوشاك و مسكن و مركب امثال آن نيست؛ بلكه شامل رزقهاى معنوى و اخروى نيز مىشود. به يك تعبير، همه نعمتهاى الهى كه به گونهاى در اختيار انسان قرار گرفتهاند «رزق» بهشمار مىآيند. حتى بايد دانست كه اهميت رزقهاى معنوى، مانند علم و ايمان و عبادت و امثال آن، به مراتب بيشتر از رزقهاى مادى است. گاه ممكن است ارتكاب گناهى موجب محروميت انسان از ادامه تحصيل شود و گاه ممكن است ارتكاب گناه موجب بىتوفيقى انسان در اداى بههنگام وظايف دينى و اعمال عبادىاش گردد. حتى نسبت به كسانى كه از معنويت بالاترى برخوردارند و توفيقات و رزقهاى معنوى بيشترى را نصيب بردهاند، ممكن است ارتكاب يك گناه صغيره، موجب سلب توفيق آنان از نماز شب باشد.
ثانياً، در جاى خود به اثبات رسيده است كه، در اين جهان هيچ پديدهاى بدون علت رخ نمىدهد.
بنابراين، مصيبتها و محروميتها و گرفتارىها نيز بدون علت نيستند. اما اين را هم مىدانيم كه خداوند خير محض است و جز اراده خير از او سر نمىزند، پس علت مصيبتها و گرفتارىها را بايد در جايى ديگر جستجو كرد. قرآن كريم، در آيات متعدد و به بيانهاى متنوعى، اين حقيقت را تأكيد كرده است كه علت اصلى محروميتهاى انسان، اعمال و رفتارهاى ناشايست خود اوست.
هر مصيبتى به شما رسد به سبب دستاورد خود شما است و [خدا] بسيارى را نيز عفو مىكند.[١]
همين مسئله عيناً در باره بهرهمندى از رزق و روزى مادى و معنوى نيز صادق است. قرآن كريم تقواى الهى را يكى از عوامل گشايش و وسعت رزق دانسته و مىفرمايد:
و اگر اهل شهرها و آبادىها، ايمان مىآوردند و تقوا پيشه مىكردند، بركات آسمانها و زمين را بر آنها
[١] - وَ ما أصابَكُمْ مِنْ مُصيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أيْديكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثيرٍ.( شورى( ٤٢): ٣٠)