اخلاق اسلامى - ديلمى، احمد؛ آذربايجانى، مسعود - الصفحة ١٥٤ - ٥ صبر

سخن امام صادق ٧ در اين باب چنين است:

مبادا نفس‌هاى شما به آنچه خداوند بر شما حرام كرده است، آزمند شود؛ زيرا هر كه در دنيا مرتكب حرام‌هاى خداوند شود، خدا او را از بهشت و نعمت‌ها و لذت‌هاى آن محروم مى‌كند.[١]

٢. خمود: «خمود» در مقابل «شرارت» است؛ يعنى كوتاهى و كاهلى در تهيّه خوراك ضرورى و سُستى در بهره‌مندى لازم از غريزه جنسى؛ به‌طورى كه موجب از دست دادن صحت و سلامت و ضايع‌شدن خانواده و انقطاع نسل گردد. ناگفته پيدا است كه اين حالت ناشى از تفريط در بهره‌مندى از غرايز و شهوات است.[٢] «خمود» مخالفِ حكمت خلقت و مصلحت و بقا و استمرار نسل انسان است. به‌علاوه تأكيدات فراوانى كه در ضرورت بهره‌ورى مشروع از غرايز در اخلاق اسلامى وجود دارد و آنچه در محكوميت رهبانيت و كناره‌گيرى از دنيا بيان شده است، همگى گوياى ميزان قباحت «خمود» است.[٣]

ه) آثار عفت: در روايات آثار متعدد دنيوى و اخروى براى عفت بيان شده است. از قبيل حفظ نفس از پستى‌ها، تضعيف شهوات و پوشيده‌شدن عيوب. كه در اين‌جا به‌دليل اختصار با ذكر كلامى از رسول‌خدا ٦ در اين باره به اين بحث خاتمه مى‌دهيم:

امّا فروعات عفت عبارتند از: رضايت [به آنچه هست‌]، كوچكى ورزيدن، بهره‌مندى [از خيرات‌]، آسايش و راحتى، دل‌جويى [از زيردستان‌]، افتادگى، تذكّر [در مقابل غفلت‌]، فكر، بخشندگى و سخاوت.[٤]

٥. صبر

عام‌ترين و مهم‌ترين صفت نفسانى بازدارنده «صبر» است. «صبر» در لغت عرب به‌معناى حبس و در تنگنا و محدوديت قراردادن است.[٥] و برخى نيز آن را بازداشتن نفس از اظهار

[١] - كلينى: كافى، ج ٨، ص ٤، ح ١

[٢] - نراقى: همان، ج ٢، ص ١٣

[٣] - بررسى تفصيلى اين امر در« اخلاق جنسى» خواهد آمد

[٤] - حرّانى: تحف‌العقول، ص ٢٠

[٥] - ر. ك: زبيدى: تاج‌العروس، ج ٧، ص ٧١؛ راغب اصفهانى: مفردات، ص ٤٧٤؛ ابن‌منظور: لسان‌العرب، ح ٤، ص ٤٣٨