ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٦٥٥

كه بسيار عادى و عمومى و جدا نيست ولى بشر بهيچ وجه در اين اسرار نهفته وجود خود شركت در عمل و همكارى ندارد و دست تصرفى نسبت به آنها دراز نتواند، و خدا است كه با لطف نهانى خود در اين بخش نامرئى وجود انسان تصرف مى‌كند و مى‌سازد و خراب مى‌كند. در اين حديث، شرائط عامه تكليف را كه عبارت از علم و قدرت است بيان كرده و مى‌توان گفت: عقل و بلوغ هم در ضمن قدرت و امكان عمل منظور است، زيرا ديوانه و كودك از نظر نقصان خرد و توان بدنى قدرت بر انضباط و انجام تكليف ندارند و مسئوليتى به آنها متوجه نيست. تبليغ، روش تبليغ، مقتضيات وقت، آمادگى محيط:

در اين اخبار، از تبليغ مذهب شيعه و عقائد مخصوص آن كه شاهكارش دعوت به پيروى از امام وقت بوده است غدقن شده و استعداد مردم و آمادگى افكار عمومى منظور گرديده است.

از نظر پيروان شرايع سابقه يهود نسبت به شريعت توراة دعوت و تبليغ دارند، و در حقيقت شريعت توراة را خاص نژاد اسرائيل مى‌دانند و اين سخت‌ترين قيود نژادى است كه در جامعه بشرى وجود داشته و خصوص در مردمى كه خود را پيرو يك شريعت الهى مى‌دانند، و بر خلاف آن تبليغ در مسيحيت ركن مهم بشمار مى‌رود و به همين حجت مسيحيت به زودى در جهان منتشر شد.

اسلام بر اساس تبليغ مؤثر و منظمى بوجود آمد و در ضمن آيات بسيار تبليغ را تشريع كرد كه رساترين آنها آيه ١٢٥ سوره نحل است:

«دعوت كن به راه پروردگارت به حكمت و پند خوب و به بهترين روش با آنان (مخالفان اسلام) مناظره كن» نيروى تبليغ در اسلام و مسلمانى ادب زنده و سرشارى بوده و تاكنون هم بجا مانده است و پيشرفت اسلام در طول تاريخ بر آن متكى است ولى با اين حال در اين اخبار بطور صريح از تبليغ امر امامت غدقن شده و علتش نكات زير است:

١- وضع محيط: گاهى اوضاع محيط بطورى تاريك مى‌شود كه‌