پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٣٧ - آثار منفى حكومت عثمان

اجراى حق و شرع بود، آسيب مى‌ديد و اين قضيه سبب شد، مجموعه‌هايى از مسلمانان تهيدست و فقير، دست به جنبش زده و با قدرت، خواهان اصلاح ساختار مالى و دگرگونى وضعيت اقتصادى و سامان يافتن درآمد شخصى خود گردند و حركتى كه ابو ذر در برابر فساد مالى حكومت انجام داد، بهترين گواه و دليل بر ژرفاى گسترش فقر و تنگدستى ميان مردم به شمار مى‌آمد.

٥. استفاده از اهرم فشار و زور و قدرت و خشونت در برخورد با اعتراض كنندگان و اهانت به آنان، عكس العملى مخالف ايجاد كرد و سبب شورش مردم با استفاده از نيروى نظامى بر ضدّ نظام حاكم شد و كشته شدن عثمان، نقطه تحوّلى در كشمكش‌هاى موجود ميان ديدگاه‌هاى مسلمانان به شمار مى‌آمد. جنگ و درگيرى ميان آحاد امّت، اين وضعيت را دامن زد و با اين‌كه مسلمانان تمايل به اصلاح جامعه داشتند سرسختى بنى اميّه و هوادارانشان با حق ستيزى كه از خود نشان دادند، بر آشفتگى اوضاع افزود.

اين اوضاع و شرايط، به سودجويان فرصت داد تا با زور شمشير، به حكومت و قدرت دست يابند و امّت اسلامى در گرايش‌هاى سياسى خود، دچار تفرقه و پراكندگى شد و هر گروهى در پى به حكومت رسيدن خود برآمد.

٦. كشته شدن عثمان، آشوبى در پى داشت كه هر لحظه شعله‌اش برافروخته‌تر مى‌شد و شعارى به جاى نهاد كه افراد سودجو و سرپيچيدگان از اطاعت و بيعت، با سر دادن آن در برابر حكومت قانونى و مردمى كه به رهبرى امام على عليه السّلام ايجاد شده بود، مشكل آفرينى كرده و نبرد و كشمكشى به وجود آوردند كه ايفاى نقش اين فتنه بعدها توسط معاويه تكميل شد. وى با امام عليه السّلام به ستيز پرداخت و در اين گير و دار خون بسيارى از مسلمانان به زمين‌