پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٩٥ - حكميت و پيماننامه صلح

مى‌كردند، لذا امام عليه السّلام فرمود:

شما در آغاز نافرمانى من كرديد، ولى اكنون از فرمانم سرپيچى نكنيد، من نمى‌خواهم ابو موسى را براى اين كار برگزينم، زيرا او را مورد اعتماد نمى‌دانم، او در كوفه آن‌گاه كه رهسپار جنگ جمل بودم، راه خود را از من جدا ساخت و سپس از من گريزان شد و اينك چند ماهى است كه او را امان داده‌ام.[١]

معاويه و عمرو عاص توانستند با پراكنده ساختن سپاهيان امام عليه السّلام به اهداف خود دست يابند و در اين راستا، اشعث بن قيس از درون نيروهاى امام عليه السّلام با آنان همكارى مى‌كرد.

عمرو عاص بى‌آنكه از ناحيه كسى مورد مخالفت قرار گيرد به عنوان نماينده مردم شام براى نگارش مواد پيمان‌نامه با ابو موسى اشعرى حاضر شد و عنوان نام «امير المؤمنين عليه السّلام» را در پيمان‌نامه نپذيرفت. امام عليه السّلام فرمود:

امروز، به روز حديبيه شباهت دارد كه سهيل بن عمرو، به رسول اكرم صلّى اللّه عليه و اله و سلم گفت: تو فرستاده خدا نيستى، امام عليه السّلام آن‌گاه افزود: رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله و سلم در آن لحظه به من فرمود: [اى على!] تو نيز روزى در چنين شرايطى قرار مى‌گيرى و در حالى كه مورد ظلم و ستم قرار گرفته‌اى به چنين كارى تن درخواهى داد.[٢]

مهم‌ترين موضوعات پيمان‌نامه، اعلان آتش‌بس و توقف جنگ، و سپس حل قضاياى دو طرف، بر مبناى كتاب خدا و سنّت پيامبر بود و تعيين دو داور تا رمضان سال ٣٧ هجرى به تأخير افتاد، زيرا پيمان‌نامه در ماه صفر همان سال به نگارش درآمد. شگفت‌آور است كه مساله خون‌خواهى عثمان حتى به اندك اشاره‌اى در قرارداد صلح قيد نشد، در صورتى كه اين ماجرا، اساس و پايه‌

[١] . وقعة صفين ٤٩٩، تاريخ طبرى ٤/ ٣٦، كامل ابن اثير ٣/ ٣١٩.

[٢] . وقعة صفين ٥٠٨، شرح نهج البلاغه ٢/ ٢٣٢.