پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٢٦ - امام عليه السلام و عدم پذيرش شرط عبد الرحمان

امام عليه السّلام و عدم پذيرش شرط عبد الرحمان‌

موضع مخالفى كه امام على عليه السّلام در قبال اين دو خليفه اتخاذ كرد، به جهت مصلحتى ويژه و يا هدفى شخصى نبود، بلكه در راستاى مصلحت دين و امت و آرمان اسلامى و به دور از هوا و هوس چنين موضعى گرفت.

وى در كليه موضع‌گيرى‌هاى خود به قرآن و سنت استناد كرد و در همه تصميمات خويش بر واقع‌گرايى و جنبه دينى پافشارى داشت زيرا او پس از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله و سلم مسؤليت امور رسالت و امت را عهده‌دار بود تا رسالت اسلامى با امورى در نياميزد كه آن را از فلسفه و هدف نزولش دور نسازد، و سبب اين كه امام عليه السّلام از پذيرش بيعت سرباز زد و حاضر نشد طبق شيوه شيخين (ابو بكر و عمر) عمل نمايد، همين قضيه بود زيرا با وجود قرآن و سنت نبوى، در اصول اعتقادى، چيزى به نام سيره شيخين وجود نداشت و اگر امام عليه السّلام با اين شرط موافقت كرده بود، معنايش اين بود كه حضرت عملكرد آن دو را به عنوان سنت نبوى امضاء و تأييد نموده است. با اين‌كه در سيره شيخين انواع تناقضات و تفاوت‌ها ديده مى‌شد. نه تنها بين سيره هريك بلكه بين سيره آنان و قرآن و سنت شريف پيامبر نيز تناقض و تفاوت به چشم مى‌خورد.

از اين گذشته امام عليه السّلام به خوبى آگاه بود كه خود، پس از رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله و سلم در اين امت نقش مربى دارد، بنابراين، عمل كردن طبق شيوه شيخين زيبنده امام نبود تا ناگزير شود بعدا با آن به مخالفت برخيزد، چنان‌كه عثمان به اين شرط تن در داد ولى بدان عمل نكرد.