المعاد في ضوء الدين و العقل و العلم - المحسني، الشيخ محمد آصف - الصفحة ٢٠٦ - در باره مطلب اول بايد دانست

باشد و تغيير و فسادى درآن راه نيابد؟.

٢- آيا خلود در آتش و بهشت تدريجا عادت مى‌شود و حالت اوّليه خود را از دست مى‌دهد يا نه؟

بعبارت ديگر آيا جهنّمى‌ها در اثر گذشت زمان از احساس عذاب خلاص نمى‌شوند؟ آيا بهشتى‌ها در اثر لذّت يكنواخت احساس حظّ را از دست نمى‌دهند؟.

٣- آيا خلود در آتش براى كفّار ظلم نيست؟ كسانى‌كه مثلًا شصت سال كفر ورزيده و آيات خدا را تكذيب كرده و عمر خود را در كارهاى بد باتمام رسانده‌اند آيا عذاب ابدى در حق آنها رواست؟.

در باره مطلب اوّل بايد دانست:

موجودات مادّى در اين دنيا از حيث كميّت ثابت و از حيث كيفيّت در تغيير و تبدّل اند. كميّت و وزن و اندازه مادّه ثابت و بى‌كم و كاست است ولى از لحاظ كيفيّت، اشياء جهان پيوسته در تغيير و تبدّل و فنا و فساد و زوال‌اند و هيچ وقت در وضعى و حالى ثابت و پايدار نمى‌مانند.

از طرف ديگر در دنياى ما اصلى بنام اصل كهولت (آنتروپى) بر تمام موادّ و نيروها حكم فرماست، هر موجودى‌كه بحالت خود رها شده و امدادى بدان نرسد بطور تدريج بسوى هموارى و پيرى و سكون ميرود، علت فساد و مرگ در عالم همين است، اگر اين اصل در جهان نبود اصل بقا و ثبات در عالم حكومت ميكرد و ما در اين زندگى مخلّد ميشديم و از مرگ و فنا اثرى نبود.

در زندگى آخرت اصل كهولت از موادّ برداشته مى‌شود و بر داشته شدن آن عبارت اخراى خلود و هميشگى است و بزرگترين مرز فارق ميان دنيا و آخرت وجود كهولت و عدم آن است، آقاى مهندس بازرگان در كتاب ذرّه بى‌انتها ص ٨٥ ميگويد: جريانها و