دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩٩ - ٣ شيعيان و عباسيان

با اين حال، مشكلات شيعيان از اين بابت پايان نيافت و در دوره خلافت مقتدر عبّاسى نيز كه به گونه‌اى دوره رشد فعّاليت‌هاى سياسى شيعيان و نفوذ آنان در دستگاه حكومتى بود، ادامه يافت و گرفتارى‌هايى را براى شيعيان رقم زد. در خلافت مقتدر، يادآور شديم كه دوران طولانى خلافت او به سبب ضعف خليفه‌گرى‌اش، دوران قدرت گرفتن گروه‌هاى متفاوت در بدنه حاكميت عبّاسى بود، به گونه‌اى كه گاه، خاندان بنى فرات- كه شيعه بودند- قدرتى افزون مى‌يافتند و گاه، مخالفان آنها كه مخالف شيعه بودند، در بدنه اجرايى، نفوذ بيشترى مى‌يافتند.

تلاش‌هاى حسين بن روح نوبختى- نايب سوم امام- در رعايت تقيّه و پرهيز از ايجاد حساسيت در حكومت و عدم تحريك عاملان دولتى عليه شيعه، كارساز نشد، چنان كه خود او به اتّهام همكارى با قرمطيان، دستگير و براى مدّتى زندانى شد. هم‌زمان، ابو الحسن بن فرات كوفى، وزير شيعى مقتدر و فرزندش، پس از سه دوره وزارت، به همين اتّهام، گرفتار شدند و به قتل رسيدند.[١] اگر چه دستگيرى و قتل اين افراد، بيشتر به سبب شيعه بودن و نفوذ سياسى آنان در حكومت بود، ولى بهانه لازم براى اين كار را فعّاليت‌هاى افراطى قرمطيان فراهم كرد.

شيعيان در شهرهاى اسلامى، در موقعيت‌هاى شغلى مختلف فعّاليت داشتند.

بجز مشاغل عمومى مانند: تجارت، داد و ستد، كارهاى توليدى و خدماتى، شمارى از شيعيان در امور فرهنگى مانند معلّمى و مؤدّبى (معلّمان خصوصى اميرزادگان و بزرگان زادگان) و ورّاقى (كتاب‌فروشى) خدمت مى‌كردند. اين نكته نيز حائز اهمّيت است كه برخى از آنان توانسته بودند به دستگاه ادارى حكومت عبّاسى نيز وارد و در مشاغل سازمانى و اجرايى، مشغول به كار شوند. اين امر در دوره غيبت صغرا و به سبب نفوذ بيشتر رجال شيعى در حكومت عبّاسى، نمود بيشترى دارد.

[١]. مروج الذهب: ج ٤ ص ٣٠٤.