دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٩٥ - ٢ ارجاع به عالمان

آنان را به جاى خود نهادند و شيعيان را به تدريج به سوى آنان سوق دادند و بدين‌سان، شيعه را براى قرن‌ها، دست كم در مسائل نه چندان حادّ و دشوار شخصى و اجتماعى، خوداتّكا نمودند.

منابع بزرگ علمِ به يادگار مانده از امامان عليهم السلام قدرت فرا گرفته شده اجتهاد و مشروعيت كسب شده از ارجاعات ائمّه عليهم السلام، عالمان عادل شيعه را به عنوان جانشينانى لايق در توضيح مسائل علمى و اقناع مردمان، فراز آورد و وظيفه عملى شيعه را در روزگاران غيبت، معيّن كرد.

اين جانشينى به صورتى تدريجى و بسيار نرم به فرجام رسيد. سرچشمه‌هاى اين جريان بزرگ تاريخى را مى‌توان در سخنان امام على عليه السلام يافت. ايشان بر بالاى منبر كوفه مى‌فرمايد:

إن غابَ عَنِ النّاسِ شَخصُهُم ... فَلَم يَغِب عَنهُم قَديمُ مَبثوثِ عِلمِهِم.[١]

اگر خودشان حضور ندارند ...، دانش كهنِ انتشار يافته‌شان حاضر است.

امام حسين عليه السلام نيز در خطبه عرفه، عالمان را مسئول قيام دانسته و مجارى كارها را به دست آنها مى‌داند.[٢]

امام باقر عليه السلام نيز به ابان بن تغلب مى‌فرمايد:

اجلِس فى مَسجدِ المَدينَةِ وَ أفتِ النَّاسَ.[٣]

در مسجد مدينه بنشين و فتوا بده.

امام صادق عليه السلام نيز به مسلم بن ابى حيّه كه هنگام وداعش، درخواست توشه‌اى معنوى مى‌كند، مى‌فرمايد:

ائتِ ابان بن تَغلب فانّه قد سمع منى حديثاً كثيراً.[٤]

نزد ابان بن تغلب برو كه او از من، بسيار حديث شنيده است.

[١]. ر. ك: ص ١٩٦ ح ٥٨٩.

[٢]. تحف العقول: ص ٢٣٨.

[٣]. رجال النجاشى: ج ١ ص ٧٣ ش ٦.

[٤]. رجال الكشّى: ج ٢ ص ٦٢٢ ح ٦٠٤.