در غارتگرى‌ها و كشتار مسلمانان بى‌دفاع نمايان گرديد. او براى توسعه قلمرو و قدرت خود، به اهواز و بصره و كوفه هجوم برد و مكّه را نيز غارت كرد. با مرگ ابو طاهر، به سبب درگيرى‌هاى داخلى، قدرت قرمطيان بحرين افول كرد، هر چند كه تا نيمه قرن پنج، امارت‌هاى محلّى ضعيفى در منطقه داشتند.[١]

توجّه به اين نكته لازم است كه شيعيان دوازده امامى، به تأسّى از امامان و بنا به عوامل ديگر، از ورود به نهضت‌هاى انقلابى و دست يازيدن به اقدامات سياسى پرهيز مى‌كردند. با اين حال، تحرّكات گروه‌هاى ديگر منتسب به تشيّع و اهل بيت عليهم السلام و نيز فرقه‌هاى زيدى و اسماعيلى معمولًا مشكلاتى براى آنان فراهم مى‌كرد. اين مسئله، هم در دوره حضور ائمّه و هم در غيبت صغرا به وضوح مشاهده مى‌شود؛ زيرا تنها گروهى كه شخصيت و وجاهت عمومى براى در اختيار گرفتن خلافت و معارضه با حاكمان بنى عبّاس را داشت، اهل بيت عليهم السلام بودند. از اين رو، عبّاسيان از نام و نفوذ امامان عليه السلام وحشت داشته، با آنان به شدّت برخورد مى‌كردند.

براى نمونه، گرفتارى‌هاى امام صادق عليه السلام در عهد منصور عبّاسى و نيز امام موسى‌كاظم عليه السلام در زمان هارون الرشيد و امام هادى عليه السلام در دوره متوكّل، بى‌ارتباط با قيام‌هاى محمّد نفس زكيّه (م ١٤٥ ق) و حسين بن على حسنى (شهيد فخ) (م ١٦٩ ق) و محمّد بن قاسم (م ٢١٩ ق) نبود. در غيبت صغرا نيز شاهد هستيم كه حسين بن روح نوبختى- نايب سوم امام غايب) و حامى سياسى او، ابو الحسن ابن فرات وزير، به اتّهام همكارى با قرمطيان، يكى زندانى و ديگر اعدام مى‌شود. با اين حال، بعضى رجال شيعه مانند حمدانى‌ها و بويهى‌ها- چنان كه اشاره شد- با اقدامات خود به برپايى حكومت‌هايى توفيق يافتند و برخى ديگر از آنان نيز با نفوذ در بدنه حكومت عبّاسى موقعيت‌هاى سياسى و ادارى مهمّى به دست آوردند.[٢]

[١]. ر. ك: تاريخ الطبرى: ج ١٠ ص ٢٣- ٢٧ و ١٣٠- ١٣٦ و دولت عبّاسيان، طقوش: ص ٢٠٧- ٢١٠.

[٢]. ر. ك: اوضاع سياسى، اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرا، حسين‌زاده ص ١٣٣ به بعد.