دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٨١ - ٣ امامان و خلافت عباسى

سختگيرى بر امامان عليهم السلام و حبس و تبعيد آنان شدّت گرفت. اين فشار و سختگيرى، نشان دهنده ترس از اقبال مردم به امامان شيعه است، و الّا معنا ندارد كه حكومت به آزار و اذيت فردى عابد و مقدّس دست يازد و وجهه خود را نزد توده مردم، لكّه‌دار كند.

توجّه بدين نكته نيز شايسته است كه در اين دوره، صوفيان فراوانى در جامعه حضور داشتند كه با توجّه به ظاهر مقدّسشان، مورد توجّه مردم و حكومت بودند؛ ولى حاكمان، هيچ معارضه‌اى با آنان نداشتند. از اين رو سختگيرى و آزار و اذيّت اهل بيت عليهم السلام توسّط حاكمان، ناشى از هراس آنان از گسترش تفكّر تشيّع و قداست امامان اهل بيت عليهم السلام نزد مردم بوده است.

٥. ويژگى ديگرى كه در تحليل وقايع اين دوره مى‌بايد مورد توجّه قرار گيرد، خصوصيات شخصى خلفاى عبّاسى و افراد تأثيرگذار در دربار آنان و مراكز قدرت بويژه نظاميان است. مثلًا سختگيرى متوكّل و يا تلاش او در زدودن چهره قداست از امام هادى عليه السلام، برگرفته از خشونت و تدبير او بود، چنان كه شيعه‌ستيزى متوكّل در منع از زيارت كربلا و اقدام‌هاى ديگر او نمود يافت.

همچنين قدرت گرفتن اشناس ترك و يا نيرومندى محمّد مهتدى در سركوب شورش‌ها و يا اختلاف انداختن ميان ترك‌ها، از ويژگى‌هاى شخصى آنان بوده است. مجموعه اين حوادث، سبب تشديد وضعيت خشونت‌آميز در جامعه شد، به گونه‌اى كه خليفه‌كشى و تغيير خليفه، امرى عادى و پيش پا افتاده گرديد. در اين فضا، قتل و غارت و يا سعايت و دشمنى، شيوه‌اى روزآمد و عادى شمرده مى‌شد.

٣. امامان و خلافت عبّاسى‌

سال‌هاى نزديك به غيبت امام مهدى عليه السلام، دوران سختى براى امامان و شيعيان بود و آنان با مشكلات و محدوديت‌هاى بسيارى از جانب حكومت و جوّ عمومى جامعه رو به رو بودند. تبعيد و حصر امام هادى عليه السلام و امام عسكرى عليه السلام به تنهايى بيانگر اين‌