دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٧٨ - ٢ - ٦ سامانيان(٢٦١ - ٣٨٩ ق)

عبّاسيان دوباره سلطه خود را بر مصر به دست آوردند.

٢- ٥. علويان طبرستان (٢٥٤- ٣١٤ ق)

در سال ٢٥٠ هجرى، حسن بن زيد علوى (از نوادگان امام حسن عليه السلام) كه ساكن رى بود، به خواست مردم مازندران كه از ظلم حاكمان محلّى عبّاسيان به تنگ آمده بودند، به اين سرزمين آمد و رهبرى قيامى را به عهده گرفت كه به تشكيل امارتى مستقل انجاميد. او كه ملقّب به «داعى كبير» و از امامان زيديّه و عالمى متبحّر بود، طى بيست سال حكومت، انديشه‌هاى شيعى را در منطقه رواج داد.[١] جانشين و برادر او محمّد بن زيد نيز اديبى شاعر و عادل بود كه اقدام‌هايى براى ترويج تشيّع انجام داد؛ امّا بيش از او، جانشينش حسن بن على حسينى معروف به «ناصر كبير»، اقدامات عمرانى و آموزشى تأثيرگذارى را از خود به جا گذاشت.[٢]

چند تن ديگر از اين خاندان تا سال ٣١٤ هجرى بر مازندران حكومت كردند.

علويان با دولت‌هاى محلّى همجوار و نيز نيروهاى عبّاسى، درگيرى‌هايى داشتند كه موجب تضعيف قدرت آنان گرديد و سرانجام، حكومت آنان به دست سامانيان برچيده شد.[٣]

٢- ٦. سامانيان (٢٦١- ٣٨٩ ق)

سامانيان از خاندان‌هاى قديمى ايرانى در سمرقند و بخارا بودند كه در روزگار طاهريان در عالم سياست ترقّى كردند. با پيروزى اسماعيل سامانى (متحّد كننده اين خاندان) بر عمرو بن ليث صفّارى، امارت آنان بر خراسان و ماوراء النهر تثبيت شد.

اميران سامانى، با حشمت و قدرت تا اواخر قرن چهارم، فرمان‌روايى كردند و چون در اثر اختلافات داخلى ضعيف شدند، به دست محمود غزنوى و امراى قراخانى از

[١]. تاريخ الطبرى: ج ٩ ص ٢٧١، مقاتل الطالبيّين: ص ٤٩٠.

[٢]. تاريخ رويان، آملى: ص ٧٦.

[٣]. ر. ك: علويان طبرستان، حكيميان.