دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٧٧ - ٢ - ٤ طولونيان(٢٥٤ - ٢٩٢ ق)

٢- ١. اغلبيان (١٨٤- ٢٩٦ ق)

ابراهيم بن اغلب، فرماندار هارون الرشيد در تونس بود كه به منظور جلوگيرى از گسترش دولت ادريسى مراكش، اختياراتى به وى داده شد و او پس از چندى با استفاده از دور بودن قلمرو حكومتش از بغداد، اعلام خودمختارى كرد. اغلبيان، نقش به سزايى در تصرّف جزيره سيسيل و نفوذ اسلام در آن منطقه داشتند.

٢- ٢. طاهريان (٢٠٧- ٢٥٤ ق)

اين خاندان در خراسان به سركردگى طاهر بن حسين، سردار معروف مأمون، به قدرت رسيدند. آنان علاوه بر امارت خراسان و شرق ايران، شرطگى (نيروى انتظامى) بغداد را نيز به عهده داشتند.

٢- ٣. صفّاريان (٢٥٤- ٢٩٦ ق)

يعقوب بن ليث صفّار، از مردمان سيستان، با كمك عيّاران خود، نخست بر سيستان و سپس با بيرون راندن طاهريان و كارگزاران عبّاسى، بر خراسان چيره شد. او تلاش كرد تا با تصرّف بغداد بر حكومت بنى عبّاس خاتمه دهد؛ ولى موفق نشد. برادرش عمرو نيز به طمع حكومت بر ماوراء النهر، راهى اين منطقه شد؛ ولى با شكست در برابر اسماعيل سامانى، از تخت قدرت به زير آمد. بازماندگان اين خاندان به عنوان امراى محلّى كم‌قدرت در سيستان تا مدّت‌ها بر جا بودند.

٢- ٤. طولونيان (٢٥٤- ٢٩٢ ق)

اينان، خاندانى ترك‌نژاد بودند كه سرسلسله آنها احمد بن طولون بود. وى كه به فرماندارى مصر منسوب گرديده بود، با استفاده از جوّ سياسى ناآرام دوره معتمد، از تابعيت مطلق عبّاسيان خارج شد. معتمد، تلاش زيادى براى باز گرداندن مصر به حكمرانى عبّاسى به كار بست؛ ولى تا زنده بودن احمد بن طولون، موفّقيتى به دست نياورد. در اواخر قرن سوم هجرى و در زمان جانشينان احمد بن طولون،