دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٧٣ - ١ - ٣ محمد بن متوكل ملقب به«المنتصر بالله»(٢٤٧ - ٢٤٨ ق)

نتيجه تضعيف موقعيت سياسى و حكومتى آنان دست زدند.

خلفاى عبّاسى كه در اين دوره تا آغاز غيبت صغرا بر مسند حكومت بوده‌اند، به اين شرح اند:

١- ١. هارون بن معتصم ملقّب به «الواثق باللَّه» (٢٢٧- ٢٣٢ ق)

هارون پس از مرگ پدرش معتصم، در سال ٢٢٧ قمرى به خلافت رسيد. دوران خلافت كوتاه او همراه با شورش در مناطق متفاوت اسلامى بود. در دوره او، تركان بويژه «اشناس ترك»[١] قدرت بسيار يافتند و حاكمان ولايات نيز تقويت شدند كه از جمله آنان، عبد اللَّه بن طاهر، حكمران خراسان، طبرستان و كرمان، بود.

او در سال ٢٣٢ قمرى به علّت بيمارى در گذشت.

١- ٢. جعفر بن معتصم ملقّب به «المتوكّل على اللَّه» (٢٣٢- ٢٤٧ ق)

متوكّل پس از مرگ برادرش الواثق باللَّه، به حكومت رسيد. او شرابخوار، تندخو و متعصّب بود و با معتزليان، مخالفت و اهل حديث را تقويت مى كرد. او همچنين با علويان و شيعيان به شدّت دشمنى داشت، تا جايى كه زيارت عتبات را ممنوع كرد و دستور داد در سال ٢٣٥ قمرى، مقبره امام حسين عليه السلام در كربلا را تخريب كنند.[٢] در اين ايّام بسيارى از شيعيان، حبس و شكنجه و كشته شدند.

سرانجام، متوكّل عبّاسى با توطئه پسر و جانشينش محمّد، ملقّب به منتصر و با همكارى فرماندهان ترك دربار، به قتل رسيد.[٣]

١- ٣. محمّد بن متوكّل ملقّب به «المنتصر باللَّه» (٢٤٧- ٢٤٨ ق)

دوره حكومت منتصر، شش ماه بيشتر دوام نيافت؛ چرا كه به زودى به دست‌

[١]. فرمانده مقتدر عباسى در دوره الواثق باللَّه.

[٢]. تاريخ الطبرى: ج ٩ ص ١٥٤ و ١٨٥.

[٣]. تاريخ الطبرى: ج ٩ ص ٢٢٢.