تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ٩١ - ٤ على بن ابراهيم قمى

ظاهراً او وكيل امام رضا عليه السلام و امام جواد عليه السلام در قم بوده است.[١] هنگامى كه زكريا بن آدم تصميم خود را مبنى بر ترك خاندانش (ظاهراً مقصود مردم قم است)، به دليل نارضايتى از آنان، با امام رضا عليه السلام در ميان گذاشت امام رضا عليه السلام به او فرمود:

اين كار را نكن؛ چرا كه به بركت وجود تو بلاها از خاندانت برطرف مى‌شود، همان‌گونه كه به بركت موسى بن جعفر بلاها از اهل بغداد برطرف مى‌شود[٢].

٣. ابراهيم بن هاشم‌

او از دانشمندان و راويان پرحديث كوفى است كه به قم مهاجرت كرده است. درباره ابراهيم بن هاشم گفته‌اند: «او نخستين كسى است كه احاديث كوفيان را در قم منتشر كرد.»[٣] بيشترين روايات او از طريق فرزندش، على بن ابراهيم گزارش شده است. بيش از شش هزار و چهارصد روايت به نقل از او در كتب اربعه آمده است.[٤]

٤. على بن ابراهيم قمى‌

او از فرزندان ابراهيم بن هاشم و از مشهورترين راويان قم و پرروايت‌ترين آنها در دوران غيبت صغرى است. بيش از هفت هزار و صد روايت او در كتب اربعه نقل شده است.[٥] او استاد شيخ كلينى و ابن‌بابويه، پدر شيخ صدوق است. على بن ابراهيم قمى كتابهاى بسيارى نگاشته كه تفسير على بن ابراهيم از كهن‌ترين تفاسير روايى در دسترس از آن جمله است.[٦] نجاشى درباره او گفته است:

ثقةٌ فى الحديث، ثَبتٌ،[٧] مُعتَمَدٌ، صحيحُ المذهبِ، سَمِعَ فَأكثَرَ وَ صنَّفَ كُتباً وَ

[١]. همان، ص ٨٥٩.

[٢]. همان، ص ٨٥٧.

[٣]. رجال نجاشى، ص ١٦.

[٤]. معجم رجال الحديث، ج ١، ص ٢٩١.

[٥]. همان، ج ١٢، ص ٢١٣.

[٦]. رجال نجاشى، ص ٢٦٠.

[٧]. ثبت همانند الفاظ ديگرى كه در اين متن به كار رفته براى تعديل و توثيق راوى است. مرحوم كلباسى در سماء المقال، ج ٢، ص ١٨٧ مى‌نويسد:« در كتب شرح حال نويسى راويان، منظور از واژه ثبت اين است كه راوى در نقل حديث مورد اعتماد است و متن را با دقت نقل مى‌كند.»