تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ١٢٣ - درآمد

درآمد

دقت و تأمل در متون حديثى و تاريخى مربوط به سده‌هاى چهارم و پنجم، بيانگر اين است كه علاوه بر مدرسه‌هاى حديثى قم و بغداد، حوزه‌هاى كوچك و بزرگ حديثى شيعى فراوانى نيز در گوشه و كنار سرزمينهاى اسلامى وجود داشت. تعدد و تنوع اين حوزه‌هاى حديثى، مرهون گستردگى جغرافياى مناطق شيعى و تلاش عالمان و حديث‌پژوهان در شهرهاى گوناگون بود.

با نگاه به سازمان وكالت ناحيه مقدسه،[١] تنوع جغرافيايى مناطق شيعه‌نشين در اين دو سده، روشن‌تر مى‌شود. در ابتداى سده چهارم و در سالهاى پايانى غيبت صغرى، وكيلان مستقيم و يا باواسطه امام مهدى (عجل الله تعالى فرجه الشريف) در شهرهاى گوناگون پراكنده بودند، به طورى كه شهرهايى چون بغداد، قم، آوه، رى، همدان، نيشابور و ... هر كدام وكيلى خاص براى ناحيه خود داشتند. طبيعى است كه تعداد شيعيان اين شهرها و احتياج علمى و درآمد اقتصادى آنها به حدى بوده است كه مى‌بايست شخصى خاص، متولى اين امور گردد. اين گونه شهرها، حوزه حديثى و

[١].« سازمان وكالت» اصطلاحى است كه به تشكيلات منظم وكلاى امامان معصوم اشاره دارد. پيدايش وكيلان از آغاز دوران امامت و گسترش اين افراد در دوران پس از امام باقر عليه السلام، اقتضاى آن داشت كه سازمانى تشكيلاتى به اين افراد و رابطه بين آنها بپردازد. اين تشكيلات منظم در زمان امام هادى و امام عسكرى عليهما السلام، شاكله نهايى خود را پيدا كرده و براى هر منطقه شيعه‌نشين، فرد يا افرادى را به عنوان« وكيل ناحيه مقدسه» معرفى نمود.

آقاى دكتر محمدرضا جبارى در كتاب دراز دامن سازمان وكالت، تحقيق مفصلى در مورد اين وكيلان انجام داده است.