در تمامى گونه‌هاى علم از جمله قرآن، حديث، فقه، تاريخ، رجال، تفسير، نحو و شعر يگانه و سرآمد او بود. با صلابت و جلالت در دوران آل بويه با پيروان هر عقيده مناظره مى‌كرد و مرتبتى بالا نزد خلفا داشت. او بر خود مسلط بود و با ديگران بسيار نيك. خشوع فراوان داشت، نماز و روزه‌اش بسيار بود. لباس خشن مى‌پوشيد و همواره به مطالعه و آموزش ديگران مشغول بود. از پرحافظه‌ترين مردمان بود. درباره او گفته‌اند كه هيچ كتابى از مخالفين شيعه وجود نداشت كه در حافظه‌اش نباشد و به اين گونه توانست كه شبهه‌افكنى آنان را درباره شيعه پاسخ گويد[١].

اصول و مبانى مدرسه بغداد

وجود نحله‌هاى گوناگون فقهى، كلامى، حديثى و تفسيرى در بغداد و مباحثات فراوان ميان فرقه‌ها، سبب شد شيخ مفيد (رحمة الله عليه)، به طراحى روش و منهج فكرى جامعى بپردازد كه تمامى اين علوم را پوشش دهد و آنها را در يك مجموعه مسنجم گرد آورد. اصول و مبانى اين مدرسه بايد دقيق بنا مى‌شد تا بتواند تمامى شبهات وارد شده از طرف گروههاى مختلف فكرى را پاسخ‌گو باشد و در عين حال استقلال فكرى مذهب شيعه را به نمايش بگذارد، از طرف ديگر قادر به گفت و گو و مباحثه با ديگر فرقه‌هاى فكرى باشد و شايستگى آن را داشته باشد كه به ابطال مبانى فكرى و باورهاى ذهنى گروههاى مخالف بپردازد.

اصول و مبانى فكرى حاكم بر مدرسه شيعى بغداد را اين گونه مى‌توان تصوير كرد:

١. اهتمام به عقل و تعقّل‌

عقل، به عنوان منبع معرفت و تعقل، به عنوان روش دست‌يابى به معارف، در مكتب بغداد نقش اساسى دارد. اهميت بخشيدن به عقل در مباحث اساسى و بنيادين معارف، امرى است كه در قرآن كريم و روايات شيعى به آن تأكيد شده است.[٢]

موقعيت شهر بغداد و وجود گروههاى مختلف فكرى اقتضا مى‌كرد كه مشتركات و مقبولات گروه‌هاى فكرى، در مباحثات مورد توجه قرار گيرد. عقل، به عنوان هديه‌

[١]. سير اعلام النبلاء، ج ١٧، ص ٣٤٤.

[٢]. رجوع كنيد به آيات فراوان قرآن كه به تعقل، تفكر و تدبر توصيه كرده است؛ همچنين كتاب« العقل و الجهل» را در مصادر حديثى شيعى همچون كافى و بحار الأنوار مطالعه كنيد.