تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ١٠٣ - شيعيان بغداد

درآمد

هدف از اين پژوهش، بررسى ويژگيها و مبانى مدرسه‌اى است كه شيخ مفيد (٤١٣- ٣٣٦ ه) آن را در بغداد پايه‌گذارى كرد و به دست شاگردانى مانند سيد مرتضى‌

(م ٤٣٥) و شيخ طوسى (م ٤٦٠ ه) به اوج خود رسيد. اين مدرسه به گونه‌اى جامع طراحى شده بود و فقه، كلام و تاريخ را نيز در بر مى‌گرفت. هر چند در اين درس ما تنها به آموزه‌هاى حديثى اين مدرسه توجه خواهيم كرد.

تأثير مدرسه بغداد بر تفكر شيعى، به ويژه در حديث، كلام و فقه، بسيار عميق و گسترده است؛ به گونه‌اى كه مى‌توان تفكر شيعى را ادامه تفكر مدرسه بغداد به شمار آورد.

شيعيان بغداد

بغداد شهرى باسابقه‌[١] در ساحل دجله است كه به دستور منصور دوانيقى (م ١٥٨ ه) ساخته شد و از همان آغازِ بنا، پايتخت خلافت اسلامى شد. انتخاب مكان، سازماندهى تأسيس، طراحى بافت شهرى و ساير پيش‌بينى‌هاى لازم براى ساماندهى نيازهاى مركز خلافت، از ويژگيهاى متمايز اين شهر نسبت به شهرهاى ديگر عربى است.[٢]

شيعيان از ابتداى تأسيس بغداد، در اين شهر سكونت يافته و محله كَرْخ را پايگاه خويش ساختند. علاوه بر كرخ، برخى محلات ديگر بغداد نيز شيعه‌نشين بود.

حرم مطهر امام كاظم و امام جواد عليهما السلام موجب جلالت شيعه در اين شهر شد. افراد شاخصى همانند خاندانهاى على بن يَقْطين، نوبَختى، عَلَويان و ... نيز در اين شهر ساكن بوده و روزگار گذرانيده‌اند. حضور نايبان چهارگانه امام مهدى (عجل الله تعالى‌

[١]. دانش‌نامه جهان اسلام، ج ٣، ص ٥٣٩.

[٢]. ر. ك: زندگى سياسى و فرهنگى شيعيان بغداد، ص ٤٨- ١٩.