مهم‌ترين قسمت اين مجموعه فراهم‌آمده از حوزه حديثى كوفه بود. آورديم كه هسته اصلى دانشمندان حديثى قم مهاجران شيعى كوفى بودند كه حوزه قم را بنيان‌گذارى كردند. اين افراد شالوده اصلى علماى حديث را در قم تشكيل مى‌دادند.

ابراهيم بن هاشم از مهاجران كوفه به قم است؛ نجاشى درباره او گفته است:

او نخستين كسى بود كه حديث كوفيان را در قم منتشر كرد[١].

حسين بن سعيد اهوازى، مشهورترين نگارشگر كتابهاى ثلاثين، (كتابهاى سى‌گانه احاديث فقهى) انتقال‌دهنده ديگر حديث به قم است. كتاب او را كه شاگردش، احمد بن محمد بن عيسى، در قم منتشر كرد به شاگرد وى منسوب و به نوادر احمد بن محمد بن عيسى مشهور شد. برخى از محققان نوادر احمد بن محمد بن عيسى را همان كتاب حسين بن سعيد مى‌دانند.[٢]

در آن دوران رحلات (مسافرتهاى) حديثى نيز براى عرضه و دريافت حديث مرسوم بود. بسيارى از محدثان قم به شهرهاى كوچك و بزرگ مسافرت كرده، احاديث آن ديار را شنيده و روايات خويش را براى آنان بازگو مى‌كردند.

نسل اول اين محدثان به مدينه، مكه، كوفه و مَرْو مسافرت كردند. نسلهاى بعد نيز رخت سفر به بغداد، بصره، سامرا، اهواز، نيشابور، سمرقند و حتى شام و مصر بستند.[٣] برخى از محدثان اين سرزمينها نيز با مسافرت خويش به قم، گسترش حديث در قم و بهره‌گيرى از ميراث حديثى قم را در آنجا توأمان به انجام مى‌رساندند.

شيخ صدوق سرآمد محدثان اهل قم در فراوانى سفرهاى حديثى است. وجود نام بيش از دويست نفر از غير قميان در فهرست مشايخ او و تصريح به مكانهاى گوناگون‌

[١]. رجال نجاشى، ص ١٦.

[٢]. اين كتاب از سوى مؤسسه الامام مهدى در سال ١٤٠٨ به چاپ رسيده است. مصحح محترم آن، جناب آقاى ابطحى اصفهانى، در مقدمه كتاب( ص ١٢- ١٠) به اختلاف نظر درباره اينكه كتاب از احمد بن محمد بن عيسى يا حسين بن سعيد بن حماد اهوازى است اشاره كرده و با استناد به كلام شيخ حر عاملى در حاشيه نسخه خطى اين كتاب آن را از آن شاگرد، يعنى احمد مى‌داند.

[٣]. ر. ك: محمدرضا جبارى، شناخت و تحليل مكتب حديثى قم از آغاز تا قرن پنجم هجرى، ص ١٣١- ١٠٢.