تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ١٨١ - ٤ حسن بن زين الدين(١٠١١ - ٩٥٨)

أدبياً شاعراً زاهداً عابداً ورعاً جليل القدر عظيم الشأن كثير المحاسن وحيد دهره أعرف أهل زمانه بالفقه والحديث والرجال.[١]

علاوه بر كتابهاى فقهى چند اثر نفيس حديثى از او بر جاى مانده است.

نگارش رجالى او با نام التحرير الطاووسى، تصنيف و بازنويسى كتاب حل الإشكال فى معرفة الرجال نگاشته سيد احمد بن طاووس است. نكته مهم در اين كتاب آن است كه او به نسخه دست‌نويس سيد بن طاووس دسترسى داشته و ايشان نيز برخى از كتابهاى مهم رجالى همانند رجال ابن‌غضائرى را در اختيار داشته است. در واقع مى‌توان گفت كه ما از راه كتاب التحرير الطاووسى به كتاب ابن‌غضائرى دست مى‌يابيم.

مهم‌ترين نگاشته حديثى صاحب معالم، كتاب منتقى الجمان فى الأحاديث الصحاح و الحسان است. او در اين كتاب احاديث صحيح السند را از كتب اربعه استخراج نموده و آنها را تنظيم كرده است.

احاديثى را كه خود صحيح مى‌شمارد و در بررسى سندى آن بسيار سخت‌گيرى مى‌كند با رمز «صحى»، يعنى «صحيحٌ عندي» مشخص كرده و احاديث صحيح در نزد مشهور را با رمز «صحو» معين كرده است. در ادامه نيز احاديث «حسن» را ذكر مى‌كند.

ظاهراً اين شيوه نگارش تنها در آثار علامه حلى بوده است و پيشينه ديگرى ندارد.

مؤلف پس از نقل روايت به شرح دقيق آن مى‌پردازد. الفاظ غريب آن را توضيح مى‌دهد و با بيانى رسا فقه الحديث زيبايى را ارائه مى‌كند. مؤلف مشكلات احتمالى در متن را مشخص مى‌كند و راه حل لازم براى حل اشكال و يا نفى تعارض را ارائه مى‌دهد. او در قسمت رفع اختلاف، از شيوه شيخ طوسى استفاده كرده است.

مقدمه طولانى او بر كتاب منتقى الجمان، بيانگر معيارهاى رجالى او است. اين مقدمه مشتمل بر دوازده فايده است. فايده سوم از اين مجموعه به تبيين مبناى ايشان در كافى نبودن توثيق يك عادل اختصاص دارد. او توثيق را نوعى شهادت مى‌شمارد كه به دو نفر شاهد نياز دارد.

اين كتاب تنها تا ابواب حج نوشته شده و اجل مهلت تكميل آن را نداده است.

[١]. أمل الآمل، ج ١، ص ٥٧.